Όταν το 2022 ο Τούρκος Ακίν Γκιουρλέκ αναλαμβάνει μια από τις κεντρικές θέσεις της τουρκικής δικαστικής ιεραρχίας ως Επικεφαλής της Γενικής Εισαγγελίας της Κωνσταντινούπολης, η σκιά των πολιτικών δικών που έχει ήδη «υπογράψει» τον ακολουθεί και καθορίζει τη δημόσια εικόνα του.
Οι αποφάσεις και οι διώξεις σε υποθέσεις που αφορούν πολιτικά πρόσωπα και δημοσιογράφους δεν μένουν απλές νομικές πράξεις, αλλά μετατρέπονται σε σύμβολα μια βαθιά διχασμένης κοινωνίας. Από το φιλοκουρδικό HDP μέχρι τον πιο δημοφιλή δήμαρχο της αντιπολίτευσης, κάθε υπόθεση αποτελεί κόμβο σε μια ευρύτερη πολιτική διαμάχη για την εξουσία και τον έλεγχο των θεσμών.
1. Η «υπόθεση Ντεμιρτάς»: Όταν ο πολιτικός λόγος γίνεται ποινικό αδίκημα
Η δίκη και η καταδίκη του Σελαχατίν Ντεμιρτάς, πρώην συμπροέδρου του φιλοκουρδικού Κόμματος των Λαών (HDP), αποτελεί σημείο αναφοράς για την πολιτική διάσταση της τουρκικής Δικαιοσύνης. Ο Ντεμιρτάς καταδικάστηκε σε 4 χρόνια και 8 μήνες φυλάκιση για «τρομοκρατική προπαγάνδα», κατηγορία που, σύμφωνα με τους επικριτές, χρησιμοποιήθηκε ως εργαλείο για να τιμωρηθεί πολιτικός αντιπολιτευόμενος λόγος. Το δικαστήριο που προήδρευσε ο Γκιουρλέκ έκρινε ότι οι δημόσιες δηλώσεις και οι πολιτικές τοποθετήσεις του Ντεμιρτάς υπήρξαν «προπαγάνδα υπέρ τρομοκρατικής οργάνωσης»· μια ερμηνεία που, πέρα από τον δικανικό της χαρακτήρα, αναζωπύρωσε τη συζήτηση για τα όρια της ελευθερίας έκφρασης στην Τουρκία.
Μαζί με τον Ντεμιρτάς, καταδικάστηκε και ο πρώην βουλευτής Σιρρί Σουρέγια Ούντερ σε 3 χρόνια και 6 μήνες για ανάλογες κατηγορίες. Αντίστοιχα, σε αυτή την ίδια αυλή της Δικαιοσύνης, μέλη της Προοδευτικής Ένωσης Δικηγόρων (ÇHD) καταδικάστηκαν συλλογικά σε 159 χρόνια φυλάκιση για κατηγορίες σχετιζόμενες με την ίδια νομική θεώρηση περί «προπαγάνδας». Αυτές οι αποφάσεις δεν ήταν νομικά τετριμμένες· για πολλούς παρατηρητές αποτέλεσαν σήματα για τον τρόπο που η τουρκική Δικαιοσύνη μπορεί να ερμηνεύει και να εφαρμόζει την αντιτρομοκρατική νομοθεσία σε πολιτικά ενεργούς ηγέτες της αντιπολίτευσης.
2. Τζανάν Καφταντζιόγλου: Τιμωρία για παλαιές αναρτήσεις, τιμωρία για πολιτική παρουσία
Η εκτελεστική επικεφαλής του Repoymplikaniko;y CHP (Κόμμα του Ρεπουμπλικανικού Λαού) στην Κωνσταντινούπολη, Τζανάν Καφταντζιόγλου, καταδικάστηκε επίσης από το δικαστήριο που προήδρευσε ο Γκιουρλέκ σε 9 χρόνια και 8 μήνες φυλάκιση εξαιτίας σχολίων που είχε δημοσιεύσει στα κοινωνικά δίκτυα αρκετά χρόνια πριν.
Αν και η επίκληση του νόμου σε αναρτήσεις του παρελθόντος δεν είναι ασυνήθιστη σε πολλές χώρες, στην περίπτωση της Τουρκίας αυτή η χρήση της νομικής εξουσίας ερμηνεύθηκε από πολλούς ως προσπάθεια να περιοριστεί η δημόσια έκφραση κορυφαίας αντιπολιτευόμενης ηγεσίας, ειδικά με φόντο την αυξανόμενη πόλωση στις εθνικές εκλογές και τις τοπικές αναμετρήσεις.
3. Εκρέμ Ιμάμογλου: Ο δήμαρχος που έγινε σύμβολο μιας διχασμένης δικαιοσύνης
Καμία υπόθεση δεν αποτυπώνει καλύτερα την πολιτική δυναμική των δικαστικών διώξεων όσο αυτή του Εκρέμ Ιμάμογλου, του δημοφιλέστερου αντιπολιτευόμενου πολιτικού στην Τουρκία, δημάρχου Κωνσταντινούπολης και υποψηφίου για την προεδρία.
Η αφετηρία ήταν μια δημόσια τοποθέτησή του σε πάνελ τον Ιανουάριο του 2025, όπου κατηγόρησε τον Ακίν Γκιουρλέκ για μεροληψία και πολιτικοποίηση της δικαιοσύνης, λέγοντας μεταξύ άλλων ότι «θα απομακρύνουμε το μυαλό που σας κυβερνά από το μυαλό αυτού του έθνους».
Ακολούθησε μια εισαγγελική έρευνα με τις κατηγορίες να περιλαμβάνουν «δημόσια προσβολή δημόσιου λειτουργού» και «απειλή», καθώς και την πιο σοβαρή «στοχοποίηση προσώπων που συμμετέχουν στην καταπολέμηση της τρομοκρατίας».
Σε πρώτη δίκη, ο Ιμάμογλου αθωώθηκε από την πιο βαριά κατηγορία, αλλά καταδικάστηκε σε περίπου 20 μήνες φυλάκιση για πρόκληση προσβολής και απειλής εναντίον του εισαγγελέα απόφαση που ενδέχεται να οδηγήσει σε πολιτική απαγόρευση αν επικυρωθεί σε ανώτερο δικαστήριο.
Παράλληλα, η ίδια εισαγγελική αρχή που εποπτεύει τον Γκιουρλέκ συντάσσει έναν τεράστιο φάκελο 3.900 σελίδων κατηγοριών κατά του Ιμάμογλου για πλαστά έγγραφα, χρηματισμό, ξέπλυμα χρήματος και πολλές άλλες κατηγορίες, που, αν αποδειχθούν ένοχες, θα μπορούσαν να φέρουν ακόμα και χιλιάδες χρόνια φυλάκιση (αθροιστικά).
Δεν είναι μόνο μια νομική μάχη· πρόκειται για μια πολιτική αντιπαράθεση με διεθνείς διαστάσεις: η σύλληψη του Ιμάμογλου το 2025 πυροδότησε τις πιο μαζικές διαδηλώσεις στην Τουρκία εδώ και πάνω από μια δεκαετία, ενώ η αντιπολίτευση καταγγέλλει ότι στόχος των διώξεων είναι να εξουδετερώσει τον κύριο πολιτικό αντίπαλο του κυβερνώντος κόμματος στις επόμενες εκλογές.
Δικαστική καριέρα και πολιτική ανέλιξη στην Τουρκία: Πώς συνδέονται οι θεσμοί
Η τουρκική δικαστική ιεραρχία δεν λειτουργεί σε ένα «κενό». Ο τρόπος που κάποιος δικαστής ή εισαγγελέας προωθείται, αναδεικνύεται και εμπλέκεται σε πιο κομβικούς ρόλους δείχνει μια σαφή σχέση ανάμεσα στο νομικό επάγγελμα και την κεντρική πολιτική σκηνή.Ο Ακίν Γκιουρλέκ είναι το παράδειγμα της εποχής: γρήγορη άνοδος από πρόεδρος ποινικού δικαστηρίου σε υπεύθυνο πολιτικών υποθέσεων και τελικά σε υψηλόβαθμο ρόλο εντός του υπουργείου Δικαιοσύνης.
Κάποιοι ειδικοί στην τουρκική πολιτική σκηνή υποστηρίζουν ότι η κρίσιμη θέση του Γκιουρλέκ στις υποθέσεις που αφορούν αντιπολιτευόμενους πολιτικούς τον έχει μετατρέψει σε ένα είδος «πολιτικού διαμεσολαβητή» μεταξύ της εκτελεστικής εξουσίας και του νομικού συστήματος, ένα ρόλο που σε άλλες δημοκρατίες διατηρείται απολύτως διακριτός. Το γεγονός ότι οι ίδιες νομικές υποθέσεις επαναλαμβάνονται και εμπλέκουν διαχρονικά πρόσωπα της αντιπολίτευσης δείχνει πώς το δικαστικό σώμα μπορεί να βρεθεί στο επίκεντρο μιας πολιτικής στρατηγικής.
Στην Τουρκία, γίνεται ολοένα πιο σαφές πως η δικαστική καριέρα δεν είναι απλώς θέμα νομικής ικανότητας αλλά και πολιτικής ευθυγράμμισης. Δικαστές που διαχειρίζονται υποθέσεις με υψηλό πολιτικό φορτίο βλέπουν τη δημόσια και κρατική προβολή τους να αυξάνεται, όχι αναγκαστικά επειδή διαπρέπουν στα νομικά τους επιχειρήματα, αλλά επειδή εμπλέκονται σε υποθέσεις που καθορίζουν πολιτικό μέλλον. Ενώ σε δημοκρατίες με ισχυρά θεσμικά «τείχη» μεταξύ πολιτικής και δικαιοσύνης, τέτοιες περιπτώσεις δεν θα έπαιρναν πολιτική χροιά, στην Τουρκία ο διάβολος βρίσκεται στις λεπτομέρειες κάθε κατηγορίας, κάθε παραπομπής, κάθε δημόσιας τοπ οθέτησης.
