Μια ιστορική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο απεικονίζεται ο κόσμος στους χάρτες βρίσκεται στο τραπέζι της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, καθώς αναμένεται να τεθεί σε ψηφοφορία πρόταση του Τόγκο για την αντικατάσταση της παραδοσιακής προβολής Mercator από έναν νέο χάρτη που αποτυπώνει με μεγαλύτερη ακρίβεια το πραγματικό μέγεθος των ηπείρων.
Η πρωτοβουλία, σύμφωνα με τον υπουργό Εξωτερικών του Τόγκο Ρομπέρ Ντισί, υποστηρίζεται από τα 54 κράτη-μέλη της Αφρικανικής Ένωσης. Ο ίδιος υποστηρίζει ότι το ζήτημα δεν είναι πολιτικό, αλλά επιστημονικό, καθώς η σημερινή απεικόνιση του κόσμου δημιουργεί σημαντικές παραμορφώσεις.
«Αυτή η συζήτηση δεν είναι πολιτική, αλλά επιστημονική, επειδή υπάρχουν επιστημονικές αποδείξεις. Πρέπει όλοι να αποδεχθούμε την πραγματικότητα», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Γιατί η Mercator «αδικεί» την Αφρική
Η προβολή Mercator δημιουργήθηκε το 1569 από τον Φλαμανδό χαρτογράφο Γεράρδο Μερκάτορ και σχεδιάστηκε κυρίως για να βοηθά τους ναυτικούς στη θαλάσσια πλοήγηση.
Παρά το γεγονός ότι έχουν περάσει σχεδόν πέντε αιώνες, παραμένει ένας από τους πιο διαδεδομένους τρόπους απεικόνισης της Γης και χρησιμοποιείται ακόμη σε σχολικά βιβλία, ψηφιακές εφαρμογές, χάρτες και συστήματα πλοήγησης.
Το βασικό πρόβλημα της Mercator είναι ότι παραμορφώνει το μέγεθος των περιοχών όσο αυτές απομακρύνονται από τον Ισημερινό. Οι χώρες κοντά στους πόλους εμφανίζονται πολύ μεγαλύτερες από το πραγματικό τους μέγεθος, ενώ περιοχές κοντά στον Ισημερινό εμφανίζονται μικρότερες.
Η πιο χαρακτηριστική περίπτωση είναι η Αφρική. Η δεύτερη μεγαλύτερη ήπειρος του κόσμου εμφανίζεται στον παραδοσιακό χάρτη μικρότερη σε σχέση με άλλες περιοχές του Βόρειου Ημισφαιρίου, όπως η Γροιλανδία, η οποία στον χάρτη Mercator φαίνεται σχεδόν ισομεγέθης με την Αφρική, ενώ στην πραγματικότητα η αφρικανική ήπειρος είναι περίπου 14 φορές μεγαλύτερη.
Η κριτική για τη «χαρτογραφία της αποικιοκρατίας»
Η συζήτηση γύρω από τη Mercator δεν αφορά μόνο τη γεωγραφική ακρίβεια. Εδώ και χρόνια, ιστορικοί και γεωγράφοι υποστηρίζουν ότι η συγκεκριμένη προβολή έχει επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη σχετική σημασία των περιοχών του πλανήτη.
Ορισμένοι επικριτές έχουν χαρακτηρίσει τη Mercator ως μορφή «χαρτογραφίας της αποικιοκρατίας», υποστηρίζοντας ότι η οπτική διόγκωση των ευρωπαϊκών και βόρειων χωρών και η συρρίκνωση περιοχών του Παγκόσμιου Νότου ενίσχυσαν διαχρονικά μια συγκεκριμένη γεωπολιτική αντίληψη.
Οι υποστηρικτές της αλλαγής θεωρούν ότι η ακριβέστερη απεικόνιση του μεγέθους των ηπείρων μπορεί να συμβάλει σε μια διαφορετική κατανόηση της παγκόσμιας οικονομικής, δημογραφικής και πολιτικής πραγματικότητας.
Η πρόταση για τον χάρτη Equal Earth
Η εναλλακτική που προωθεί το Τόγκο μέσω της εκστρατείας #CorrectTheMap είναι ο χάρτης Equal Earth, μια προβολή ίσης επιφάνειας που δημιουργήθηκε το 2018 από διεθνή ομάδα χαρτογράφων.
Σε αντίθεση με τη Mercator, ο Equal Earth διατηρεί τις πραγματικές αναλογίες των εκτάσεων των ηπείρων, αποδίδοντας πιο πιστά το μέγεθος περιοχών όπως η Αφρική, η Νότια Αμερική και η Ασία.
Ένας από τους ιστορικούς επικριτές της Mercator ήταν ο Γερμανός χαρτογράφος και ιστορικός Άρνο Πίτερς, ο οποίος παρουσίασε το 1973 τον χάρτη Peters, βασισμένο στην προβολή Gall-Peters, με στόχο επίσης την πιο δίκαιη απεικόνιση των επιφανειών.
Από την απόφαση στην καθημερινή χρήση
Ακόμη και αν εγκριθεί η πρόταση του Τόγκο από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, η απόφαση δεν θα είναι νομικά δεσμευτική. Θα μπορούσε όμως να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούνται οι χάρτες στην εκπαίδευση, στις δημόσιες υπηρεσίες και στις ψηφιακές εφαρμογές.
Οι υποστηρικτές της πρωτοβουλίας θεωρούν ότι η αλλαγή δεν αφορά μόνο έναν χάρτη, αλλά τον τρόπο με τον οποίο οι κοινωνίες αντιλαμβάνονται τη θέση και το μέγεθος των περιοχών του κόσμου.
Όπως σημειώνουν, η Αφρική δεν είναι μόνο μεγαλύτερη από όσο εμφανίζεται στους παραδοσιακούς χάρτες, αλλά αποτελεί μια ήπειρο με πάνω από 1,4 δισεκατομμύρια κατοίκους, σημαντικούς φυσικούς πόρους και αυξανόμενο γεωπολιτικό βάρος.
Η συζήτηση στον ΟΗΕ, επομένως, δεν αφορά απλώς μια τεχνική αλλαγή στη χαρτογραφία. Αφορά και το πώς η ανθρωπότητα επιλέγει να «βλέπει» τον ίδιο τον κόσμο.
