Πίσω από τις κατάλευκες παραλίες, τα τιρκουάζ νερά και τα πολυτελή resorts των Μαλδίβων φαίνεται πως έχει αναπτυχθεί τα τελευταία χρόνια μια εντελώς διαφορετική δραστηριότητα: ένα δίκτυο εταιρειών που διευκολύνει τη μεταφορά προϊόντων προς τη Ρωσία, παρακάμπτοντας τις δυτικές κυρώσεις.
Σύμφωνα με έρευνα της Wall Street Journal, εμπορεύματα αξίας εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων έχουν περάσει μέσω του διεθνούς αεροδρομίου της Μαλέ, με ορισμένα από αυτά να υπόκεινται σε περιορισμούς εξαγωγών ή να καταλήγουν σε ρωσικές εταιρείες που βρίσκονται υπό κυρώσεις.
Ανάμεσα στα προϊόντα που έχουν διακινηθεί περιλαμβάνονται εξαρτήματα αεροσκαφών, ηλεκτρονικά συστήματα και άλλα είδη διπλής χρήσης, δηλαδή τεχνολογίες που μπορούν να αξιοποιηθούν τόσο για πολιτικούς όσο και για στρατιωτικούς σκοπούς.
Η διαδρομή μέσω των Μαλδίβων δεν συγκρίνεται σε μέγεθος με τους σημαντικότερους διαύλους που χρησιμοποιεί η Ρωσία για να παρακάμπτει τις κυρώσεις, όπως η Κίνα, η Τουρκία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Οι τρεις αυτές χώρες αντιστοιχούν συνολικά σε περίπου 15 δισ. δολάρια περιορισμένων ρωσικών εισαγωγών ετησίως.
Ωστόσο, η περίπτωση των Μαλδίβων αποκαλύπτει πόσο εκτεταμένο έχει γίνει το δίκτυο που χρησιμοποιεί η Μόσχα για να αποκτά προϊόντα τα οποία έχουν γίνει δυσκολότερο να προμηθευτεί μετά την εισβολή στην Ουκρανία.
Πώς λειτουργεί η διαδρομή Μαλέ – Μόσχα
Έγγραφα που εξέτασε η Wall Street Journal, μεταξύ των οποίων αεροπορικές φορτωτικές, κατάλογοι φορτίων και ηλεκτρονική αλληλογραφία εταιρειών logistics, περιγράφουν τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί το σύστημα.
Κάθε πρωί πτήση της Aeroflot φτάνει στο αεροδρόμιο της Μαλέ. Τοπικοί μεσάζοντες που συνεργάζονται με εταιρείες logistics συνδεδεμένες με τη Ρωσία αναλαμβάνουν να διεκπεραιώσουν τα απαραίτητα έγγραφα για φορτία που έχουν φτάσει από τις ΗΠΑ, την Ευρώπη ή την Κίνα.
Λίγες ώρες αργότερα, τα εμπορεύματα φορτώνονται στα αεροσκάφη της Aeroflot και αναχωρούν για τη Μόσχα.
Αφού φτάσουν στη Ρωσία, μέρος των προϊόντων καταλήγει, σύμφωνα με το δημοσίευμα, σε εταιρείες που βρίσκονται υπό δυτικές κυρώσεις. Μεταξύ αυτών φέρεται να είναι και η S7 Airlines, μία από τις μεγαλύτερες αεροπορικές εταιρείες της χώρας, καθώς και θυγατρικές της που ασχολούνται με τη συντήρηση αεροσκαφών.
Οι ρωσικές αεροπορικές εταιρείες αντιμετωπίζουν εδώ και χρόνια σημαντικές δυσκολίες στην εξασφάλιση ανταλλακτικών για τον στόλο τους, λόγω των περιορισμών που επιβλήθηκαν μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία.
«Αυτό δείχνει ότι υπάρχουν αποτελεσματικοί δίαυλοι πολύ μακριά από τις χώρες που συνήθως θεωρούνται ύποπτες για παράκαμψη των κυρώσεων», ανέφερε ο Πάβλο Σκουρένκο, ερευνητής για τις κυρώσεις στο Kyiv School of Economics Institute.
Η κυβέρνηση των Μαλδίβων και η κρατική Maldives Airports Company δεν απάντησαν στα αιτήματα της Wall Street Journal για σχόλιο.
Από 7 εκατ. σε 630 εκατ. δολάρια μέσα σε έναν χρόνο
Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλούν τα στοιχεία για τις εμπορικές συναλλαγές μεταξύ των δύο χωρών.
Τα τελωνειακά δεδομένα των Μαλδίβων δείχνουν ότι μεταξύ 2022 και 2025 οι επίσημες εξαγωγές προς τη Ρωσία ήταν σχεδόν αμελητέες: περίπου 2.300 δολάρια σε τόνο και μόλις 25 δολάρια σε φυλλάδια και έντυπο υλικό.
Η εικόνα που προκύπτει από τα ρωσικά στοιχεία είναι, όμως, εντελώς διαφορετική.
Σύμφωνα με δεδομένα που συγκέντρωσε η αμερικανική εταιρεία Import Genius, οι ρωσικές εισαγωγές που καταγράφονταν ως προερχόμενες από τις Μαλδίβες εκτοξεύτηκαν σε περισσότερα από 630 εκατ. δολάρια το 2022, τη χρονιά που ξεκίνησε η πλήρους κλίμακας εισβολή στην Ουκρανία.
Έναν χρόνο νωρίτερα, η αξία τους ήταν μικρότερη από 7 εκατ. δολάρια.
Το 2024 οι εισαγωγές ανήλθαν σε περίπου 160 εκατ. δολάρια, σύμφωνα με τα τελευταία πλήρη διαθέσιμα στοιχεία.
Η Import Genius εκτιμά μάλιστα ότι οι πραγματικές συναλλαγές μπορεί να είναι ακόμη μεγαλύτερες, καθώς οι ρωσικές αρχές άρχισαν από το 2024 να περιορίζουν την πρόσβαση σε ορισμένα εμπορικά δεδομένα και στις αρχές του 2025 σταμάτησαν να τα δημοσιοποιούν πλήρως.
Μικροτσίπ, οπτικά συστήματα και εξαρτήματα αεροσκαφών
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το είδος ορισμένων προϊόντων που φέρεται να έχουν περάσει από τη Μαλέ.
Μεταξύ των φορτίων περιλαμβάνονται μικροτσίπ που μπορούν να χρησιμοποιηθούν τόσο σε συμβατικές ηλεκτρονικές συσκευές όσο και σε προηγμένα συστήματα καθοδήγησης πυραύλων.
Εντοπίστηκαν επίσης οπτικά όργανα για δορυφορικά συστήματα, καθώς και υψηλής αντοχής πριτσίνια και βίδες αεροδιαστημικού τύπου, κατάλληλα τόσο για επιβατικά αεροσκάφη όσο και για μαχητικά ή πυραυλικά συστήματα.
Πρόκειται για τον λεγόμενο εξοπλισμό «διπλής χρήσης», ο οποίος αποτελεί έναν από τους βασικούς στόχους των δυτικών περιορισμών προς τη Ρωσία.
Πώς «χάνεται» η προέλευση των εμπορευμάτων
Το κρίσιμο σημείο της διαδικασίας φαίνεται να είναι η αλλαγή των εγγράφων μεταφοράς κατά τη διάρκεια της παραμονής των φορτίων στο αεροδρόμιο της Μαλέ.
Όταν ένα εμπόρευμα φτάνει στις Μαλδίβες, η αρχική αεροπορική φορτωτική αναφέρει την εταιρεία που το εξήγαγε και τον υποτιθέμενο αγοραστή.
Στη συνέχεια, τοπικές εταιρείες logistics, όπως οι Freight Care και Go Investment, φέρεται να αναλαμβάνουν τη διαχείριση των φορτίων και την έκδοση νέων εγγράφων.
Τα εμπορεύματα δεν εγκαταλείπουν ουσιαστικά τον χώρο του αεροδρομίου και δεν καταχωρίζονται ως κανονικές εισαγωγές στις Μαλδίβες. Αντιθέτως, μεταφέρονται από το ένα αεροσκάφος στο άλλο έχοντας περάσει μόνο από περιορισμένο τελωνειακό έλεγχο.
Για την πτήση από τη Μαλέ προς το αεροδρόμιο Σερεμέτιεβο της Μόσχας εκδίδεται νέα φορτωτική, στην οποία δεν αναφέρεται πλέον απαραίτητα η αρχική εταιρεία που πούλησε τα προϊόντα.
Η περίπτωση γερμανικής εταιρείας
Χαρακτηριστικό είναι ένα φορτίο του Μαΐου του 2024.
Η γερμανική εταιρεία Kraemer Mining πούλησε αντλίες, μπαταρίες, ιμάντες και άλλο εξοπλισμό αξίας περίπου 9.000 ευρώ σε επιχείρηση που είχε έδρα στο Κιργιστάν.
Τα προϊόντα μεταφέρθηκαν αρχικά από το Ντίσελντορφ στη Μαλέ με πτήση της Emirates.
Λίγες ημέρες αργότερα, φορτώθηκαν σε πτήση της Aeroflot με προορισμό τη Μόσχα.
Στη νέα φορτωτική δεν υπήρχε αναφορά ούτε στη γερμανική εταιρεία ούτε στην αρχική προέλευση των εμπορευμάτων. Ως παραλήπτης εμφανιζόταν πλέον ρωσική εταιρεία με έδρα το Κρασνογιάρσκ της Σιβηρίας.
Οι μυστηριώδεις εταιρείες της Μαλέ
Δημοσιογράφοι της Wall Street Journal επιχείρησαν να εντοπίσουν τις εταιρείες που φέρονται να συμμετέχουν στη διακίνηση.
Για τη Freight Care βρέθηκαν δύο διαφορετικές διευθύνσεις σε κτίρια γραφείων στη Μαλέ. Ανάμεσά τους βρισκόταν, μάλιστα, το γραφείο της Aeroflot.
Στις συγκεκριμένες διευθύνσεις, ωστόσο, οι δημοσιογράφοι δεν εντόπισαν εμφανή παρουσία της εταιρείας.
Ο διευθύνων σύμβουλος της Freight Care, Χουσεΐν Γουαχίντ, επιβεβαίωσε ότι η εταιρεία χειρίζεται φορτία που περνούν μέσω της Μαλέ προς τη Ρωσία, αρνήθηκε όμως ότι έχει βοηθήσει εν γνώσει της στη μεταφορά προϊόντων που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την παραγωγή όπλων.
«Δεν υποστηρίζουμε κανέναν πόλεμο», δήλωσε.
Αντίστοιχα, διεύθυνση που εμφανιζόταν στα έγγραφα για την Go Investment οδηγούσε σε ένα μικρό κατάστημα ηλεκτρονικών ειδών. Στην ίδια διεύθυνση ήταν καταχωρισμένες και άλλες εταιρείες.
Γιατί οι Μαλδίβες έχουν σημασία για τη Ρωσία
Οι στενές οικονομικές σχέσεις της χώρας με τη Ρωσία φαίνεται να αποτελούν σημαντικό παράγοντα.
Οι Ρώσοι είναι η δεύτερη μεγαλύτερη εθνική ομάδα τουριστών που επισκέπτεται τις Μαλδίβες, πίσω από τους Κινέζους.
Σε μια οικονομία που εξαρτάται σε πολύ μεγάλο βαθμό από τον τουρισμό, μια σοβαρή διπλωματική σύγκρουση με τη Μόσχα θα μπορούσε να έχει οικονομικό κόστος.
Παράλληλα, η αυξημένη εμπορευματική κίνηση αποφέρει έσοδα και στο ίδιο το αεροδρόμιο.
Η Maldives Airports Company κατέγραψε κέρδη-ρεκόρ το 2024, αποτελώντας την πιο κερδοφόρα κρατική εταιρεία της χώρας. Τα έσοδά της προέρχονται μεταξύ άλλων από τέλη διαχείρισης φορτίων, εμπορικές χρεώσεις και πωλήσεις καυσίμων.
Μάλιστα, τον Ιούλιο η εταιρεία ανακοίνωσε νέο ιστορικό ρεκόρ, καθώς μέσα σε μία ημέρα διακινήθηκαν 126 τόνοι εμπορευμάτων.
Η Aeroflot αντιστοιχούσε στο 12% του εξερχόμενου αεροπορικού φορτίου κατά το πρώτο εξάμηνο του έτους.
Πιέσεις από ΗΠΑ και Ευρώπη
Η κυβέρνηση των Μαλδίβων βρίσκεται πλέον υπό αυξανόμενη πίεση από τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη προκειμένου να περιορίσει τη συγκεκριμένη διαδρομή.
Σύμφωνα με δυτικούς αξιωματούχους, οι αρχές της χώρας γνωρίζουν το πρόβλημα και έχουν αρχίσει να εξετάζουν τρόπους αντιμετώπισής του.
Ένα από τα σημαντικότερα εμπόδια είναι η περιορισμένη στελέχωση των τελωνειακών υπηρεσιών.
Τα φορτία που απλώς διέρχονται από τη χώρα συνήθως δεν υποβάλλονται σε φυσικό έλεγχο, με τις αρχές να βασίζονται κυρίως στα συνοδευτικά έγγραφα.
Η περίπτωση των Μαλδίβων δείχνει πόσο δύσκολο παραμένει για τη Δύση να κλείσει όλες τις διαδρομές μέσω των οποίων η Ρωσία αποκτά τεχνολογία και ανταλλακτικά.
Κάθε φορά που ένας δίαυλος περιορίζεται, νέοι μεσάζοντες και νέες χώρες μπορούν να εμφανιστούν στον χάρτη, μετατρέποντας ακόμη και έναν από τους διασημότερους τουριστικούς παραδείσους του κόσμου σε ενδιάμεσο σταθμό ενός πολύ διαφορετικού διεθνούς εμπορίου.
