Η επιστήμη δεν περιμένει κανέναν. Κάθε μήνα εγκρίνονται νέες θεραπείες που αλλάζουν τα δεδομένα στην ογκολογία, στις σπάνιες παθήσεις, στις γονιδιακές θεραπείες και στην εξατομικευμένη Ιατρική. Για χιλιάδες ασθενείς σε ολόκληρο τον κόσμο, αυτές οι εξελίξεις μεταφράζονται σε περισσότερο χρόνο ζωής, καλύτερη ποιότητα καθημερινότητας και, σε αρκετές περιπτώσεις, σε πραγματική ελπίδα εκεί όπου μέχρι χθες υπήρχε αδιέξοδο. Το ερώτημα, όμως, είναι πλέον διαφορετικό:
Μπορεί το σύστημα Υγείας να ακολουθήσει τον ρυθμό της επιστήμης;
Αυτό ακριβώς επιχείρησε να απαντήσει η συζήτηση που διοργάνωσε το Newsbeast με θέμα «Καινοτομία στα φάρμακα: Πώς θα φτάσουν οι θεραπείες του αύριο στους Έλληνες ασθενείς; Το στοίχημα του clawback», φέρνοντας στο ίδιο τραπέζι την Πολιτεία, τους ασθενείς, τη φαρμακοβιομηχανία και την ιατρική κοινότητα.
Στη συζήτηση συμμετείχαν ο Υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης, ο Γενικός Γραμματέας της Ένωσης Ασθενών Ελλάδας Νίκος Δέδες, ο Αντιπρόεδρος του Δ.Σ. του ΣΦΕΕ Δημήτρης Αναγνωστάκης και ο Πρόεδρος του Ινστιτούτου Επιστημονικών Ερευνών του Πανελλήνιου Ιατρικού Συλλόγου Χάρης Βαβουρανάκης.
«Η επιστήμη τρέχει πιο γρήγορα από τους προϋπολογισμούς»
Ο κ. Άδωνις Γεωργιάδης περιέγραψε με γλαφυρό τρόπο τη νέα πραγματικότητα που αντιμετωπίζουν όλα τα συστήματα Υγείας. Όπως σημείωσε, πριν από περίπου δώδεκα χρόνια ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων (EMA) ενέκρινε 12 έως 14 νέα φάρμακα τον χρόνο. Σήμερα εγκρίνονται περίπου 250 νέες θεραπείες ετησίως, γεγονός που αλλάζει πλήρως τα οικονομικά δεδομένα για τα κράτη.
«Δεν υπάρχει κανένα σύστημα Υγείας στον κόσμο που να είναι έτοιμο να υποδεχθεί το σύνολο των νέων θεραπειών που έρχονται. Όσα χρήματα και να διαθέσεις, οι προϋπολογισμοί δεν μπορούν να αυξηθούν με την ίδια ταχύτητα με την οποία εξελίσσεται η επιστήμη», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Ο υπουργός υπογράμμισε ότι η μεγάλη πρόκληση δεν είναι πλέον μόνο η δημοσιονομική ισορροπία, αλλά η δυνατότητα να ενσωματώνονται οι καινοτόμες θεραπείες χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η βιωσιμότητα του συστήματος Υγείας.
Η παραδοχή: «Θα χρειαστούν περισσότερα χρήματα»
Ίσως η σημαντικότερη πολιτική δήλωση της συζήτησης ήρθε όταν ο κ. Άδωνις Γεωργιάδης αναγνώρισε ότι οι μεταρρυθμίσεις από μόνες τους δεν αρκούν: «Σίγουρα θα χρειαστούν και αρκετά παραπάνω χρήματα. Δεν μπορώ να λέω ψέματα. Η επιστήμη προχωρά και άνθρωποι που μέχρι χθες δεν μπορούσαν να θεραπευτούν, σήμερα θεραπεύονται».
Ο Υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης
Όπως εξήγησε, η επένδυση στις καινοτόμες θεραπείες δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως δαπάνη. Κάθε ασθενής που επιστρέφει στην εργασία του, κάθε νοσηλεία που αποφεύγεται και κάθε άνθρωπος που κερδίζει χρόνια ποιοτικής ζωής δημιουργεί σημαντική κοινωνική και οικονομική αξία.
«Η καινοτομία δεν είναι βάρος. Είναι και κέρδος για την κοινωνία», ήταν το μήνυμα που διαπέρασε την παρέμβασή του.
Η μεγάλη είδηση: Νομοθετική πρωτοβουλία για τα δεδομένα Υγείας
Ξεχωριστή αίσθηση προκάλεσε η αποκάλυψη του Υπουργού Υγείας ότι προωθείται άμεσα νομοθετική πρωτοβουλία για τη δευτερογενή χρήση των δεδομένων υγείας, φέρνοντας την Ελλάδα πιο κοντά στο ευρωπαϊκό Health Data Space: «Αν όλα πάνε καλά, στις 30 Ιουλίου θα εισηγηθώ στο Υπουργικό Συμβούλιο τη νομοθετική πρωτοβουλία για τη δευτερογενή χρήση των δεδομένων. Φιλοδοξία μας είναι η Ελλάδα να κινηθεί προς το Health Data Space πολύ νωρίτερα από το ευρωπαϊκό χρονοδιάγραμμα».
Η αξιοποίηση των πραγματικών δεδομένων υγείας αναμένεται να αποτελέσει βασικό εργαλείο τόσο για την αξιολόγηση των νέων θεραπειών όσο και για τον καλύτερο σχεδιασμό της φαρμακευτικής πολιτικής.
Δείτε ξανά τη συζήτηση εδώ:
Ο Αντιπρόεδρος του Δ.Σ. του ΣΦΕΕ, κ. Δημήτρης Αναγνωστάκης
Παρουσιάζοντας τα τελευταία ευρωπαϊκά στοιχεία, αποκάλυψε ότι από τα 168 νέα καινοτόμα φάρμακα που εγκρίθηκαν στην Ευρώπη την περίοδο 2021-2024, μόλις 69 έχουν διατεθεί στην ελληνική αγορά, ενώ μόνο 36 είναι πλήρως προσβάσιμα στους ασθενείς μέσω του συστήματος αποζημίωσης.
Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι, σύμφωνα με τον ίδιο, το χρονικό διάστημα που απαιτείται μέχρι να αποκτήσει ένας Έλληνας ασθενής πρόσβαση σε μια νέα θεραπεία.
«Η μέση αναμονή από την ευρωπαϊκή έγκριση μέχρι την αποζημίωση και τη διάθεση ενός νέου φαρμάκου στην Ελλάδα φτάνει πλέον τις 641 ημέρες», σημείωσε, τονίζοντας ότι οι καθυστερήσεις αυτές μεταφράζονται σε χαμένο χρόνο για ανθρώπους που συχνά δεν έχουν την πολυτέλεια να περιμένουν.
Όπως υποστήριξε, η Ελλάδα διαθέτει υψηλού επιπέδου επιστημονικό προσωπικό και ισχυρή φαρμακοβιομηχανία, όμως χρειάζεται ένα πιο προβλέψιμο και σταθερό περιβάλλον, ώστε να αποτελέσει ελκυστικό προορισμό για νέες επενδύσεις και για την ταχύτερη εισαγωγή καινοτόμων θεραπειών.
«Ο σωστός ασθενής, το σωστό φάρμακο, τη σωστή στιγμή»
Ο Γενικός Γραμματέας της Ένωσης Ασθενών Ελλάδας, Νίκος Δέδες, επανέφερε τη συζήτηση εκεί όπου (όπως είπε) πρέπει πάντα να καταλήγει: στον ασθενή.
«Το αίτημα όλων είναι ένα: ο κατάλληλος ασθενής να λαμβάνει το κατάλληλο φάρμακο, τη στιγμή που πραγματικά το χρειάζεται», ανέφερε χαρακτηριστικά, επισημαίνοντας ότι η πρόσβαση στις καινοτόμες θεραπείες δεν μπορεί να εξαρτάται αποκλειστικά από οικονομικούς δείκτες ή διοικητικές διαδικασίες.
Ο Γενικός Γραμματέας της Ένωσης Ασθενών Ελλάδας, Νίκος Δέδες
Ο κ. Δέδες στάθηκε ιδιαίτερα στη σημασία της σωστής ενημέρωσης των πολιτών: «Ο ενημερωμένος ασθενής είναι πολύ πιο ενεργός στη θεραπεία του και τελικά βοηθά και το ίδιο το σύστημα Υγείας να λειτουργεί αποτελεσματικότερα», σημείωσε, τονίζοντας ότι η αξιόπιστη πληροφόρηση αποτελεί βασική προϋπόθεση για καλύτερα θεραπευτικά αποτελέσματα.
Οι κλινικές μελέτες δεν είναι πειραματισμός
Ένα ακόμη θέμα που προκάλεσε ιδιαίτερο ενδιαφέρον ήταν ο ρόλος των κλινικών μελετών. Ο κ. Δέδες επιχείρησε να αποδομήσει μια από τις πιο διαδεδομένες παρανοήσεις που εξακολουθούν να υπάρχουν στην ελληνική κοινωνία.
«Οι κλινικές μελέτες δεν σημαίνουν ότι οι ασθενείς γίνονται πειραματόζωα. Πρόκειται για αυστηρά ελεγχόμενες επιστημονικές διαδικασίες που πραγματοποιούνται με συγκεκριμένα πρωτόκολλα και αποτελούν την αιχμή της ιατρικής έρευνας», υπογράμμισε.
Όπως επισήμανε, η ενίσχυση των κλινικών δοκιμών στην Ελλάδα δεν προσφέρει μόνο περισσότερες επενδύσεις στη χώρα, αλλά δίνει και σε πολλούς ασθενείς τη δυνατότητα πρώιμης πρόσβασης σε θεραπείες που διαφορετικά θα αργούσαν να φτάσουν στην καθημερινή κλινική πράξη.
Επενδύσεις: Η Ελλάδα μπορεί να γίνει κόμβος καινοτομίας
Παρά τις δυσκολίες, όλοι οι συμμετέχοντες συμφώνησαν ότι η χώρα διαθέτει σημαντικά συγκριτικά πλεονεκτήματα. Ισχυρό επιστημονικό δυναμικό, εξειδικευμένους επαγγελματίες Υγείας, αξιόλογα πανεπιστημιακά και νοσοκομειακά κέντρα και μια δυναμική φαρμακοβιομηχανία μπορούν να αποτελέσουν τη βάση για περισσότερες κλινικές μελέτες και νέες παραγωγικές επενδύσεις.
Ο κ. Δημήτρης Αναγνωστάκης υπογράμμισε ότι η ανάπτυξη ενός σταθερού και προβλέψιμου πλαισίου θα μπορούσε να ενισχύσει σημαντικά την ανταγωνιστικότητα της Ελλάδας στον ευρωπαϊκό χάρτη της φαρμακευτικής καινοτομίας, ενώ ο κ. Νίκος Δέδες επισήμανε ότι οι επενδύσεις αυτές μεταφράζονται τελικά σε μεγαλύτερη και ταχύτερη πρόσβαση των ασθενών στις νέες θεραπείες.
Το κοινό μήνυμα ήταν σαφές: η καινοτομία δεν αποτελεί πολυτέλεια, αλλά αναπτυξιακή ευκαιρία για τη χώρα και, κυρίως, επένδυση στην υγεία των πολιτών.
Η ψηφιακή Υγεία αλλάζει τους κανόνες του παιχνιδιού
Πέρα από τη χρηματοδότηση και τις μεταρρυθμίσεις, η συζήτηση ανέδειξε ακόμη έναν παράγοντα που αναμένεται να καθορίσει το μέλλον του Εθνικού Συστήματος Υγείας: την αξιοποίηση των ψηφιακών δεδομένων.
Η είσοδος της Τεχνητής Νοημοσύνης, η δημιουργία του Εθνικού Ηλεκτρονικού Φακέλου Υγείας και η αξιοποίηση των Real World Data δεν αποτελούν πλέον τεχνολογικές φιλοδοξίες, αλλά εργαλεία που μπορούν να αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο λαμβάνονται οι αποφάσεις για τη δημόσια υγεία.
Ο κ. Άδωνις Γεωργιάδης υπογράμμισε ότι η Ελλάδα επιχειρεί να περάσει σε μια νέα εποχή, όπου οι πολιτικές αποφάσεις θα βασίζονται σε πραγματικά δεδομένα και όχι αποκλειστικά σε θεωρητικές εκτιμήσεις.
«Ο Εθνικός Ηλεκτρονικός Φάκελος Υγείας θα μας επιτρέψει να γνωρίζουμε με ακρίβεια τι πραγματικά συμβαίνει στον ασθενή και ποια θεραπεία αποδίδει καλύτερα στην καθημερινή κλινική πράξη», ανέφερε, επισημαίνοντας ότι η αξιοποίηση των δεδομένων μπορεί να οδηγήσει σε δικαιότερη και αποτελεσματικότερη κατανομή των διαθέσιμων πόρων.
Σύμφωνα με τον υπουργό, η Ελλάδα φιλοδοξεί να πρωταγωνιστήσει στην εφαρμογή του ευρωπαϊκού Health Data Space, δημιουργώντας ένα σύγχρονο πλαίσιο που θα επιτρέπει την ασφαλή δευτερογενή χρήση των δεδομένων υγείας για ερευνητικούς και επιστημονικούς σκοπούς.
Τεχνητή Νοημοσύνη: Από την υπερσυνταγογράφηση στις καλύτερες αποφάσεις
Η τεχνολογία δεν περιορίζεται μόνο στην αποθήκευση πληροφοριών. Όπως εξήγησε ο κ. Γεωργιάδης, τα εργαλεία Τεχνητής Νοημοσύνης μπορούν πλέον να εντοπίζουν σε πραγματικό χρόνο ασυνήθιστα πρότυπα συνταγογράφησης, να συμβάλλουν στον περιορισμό της καταχρηστικής χρήσης φαρμάκων και να βοηθούν την Πολιτεία να αξιολογεί με μεγαλύτερη ακρίβεια την αποτελεσματικότητα των θεραπειών.
«Όταν γνωρίζεις τι πραγματικά συμβαίνει στην κλινική πράξη, μπορείς να χρηματοδοτείς πιο σωστά τις θεραπείες που αποδίδουν και να διορθώνεις έγκαιρα τις στρεβλώσεις του συστήματος», σημείωσε.
Ο στόχος, όπως εξήγησε, δεν είναι ο έλεγχος για τον έλεγχο, αλλά η καλύτερη αξιοποίηση κάθε διαθέσιμου ευρώ προς όφελος των ασθενών.
Η καινοτομία σώζει ζωές και μπορεί να εξοικονομεί πόρους
Ο Πρόεδρος του Ινστιτούτου Επιστημονικών Ερευνών του Πανελλήνιου Ιατρικού Συλλόγου, Χάρης Βαβουρανάκης, έδωσε την καθαρά επιστημονική διάσταση της συζήτησης.
Όπως επισήμανε, οι καινοτόμες θεραπείες δεν μεταφράζονται μόνο σε περισσότερα χρόνια ζωής, αλλά και σε καλύτερη ποιότητα ζωής, λιγότερες επιπλοκές και σημαντική μείωση των νοσηλειών.
Ο Πρόεδρος του Ινστιτούτου Επιστημονικών Ερευνών του Πανελλήνιου Ιατρικού Συλλόγου, Χάρης Βαβουρανάκης
«Η καινοτομία σώζει ζωές, βελτιώνει την ποιότητα ζωής και τελικά έχει θετική οικονομική επίπτωση για το ίδιο το σύστημα Υγείας», τόνισε, επισημαίνοντας ότι η πρόοδος της επιστήμης δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως δημοσιονομικό κόστος.
Ο ίδιος υπογράμμισε ότι η πρόκληση των επόμενων ετών δεν είναι μόνο η ανάπτυξη νέων φαρμάκων, αλλά η διασφάλιση ότι οι ασθενείς θα αποκτούν πρόσβαση σε αυτά χωρίς αδικαιολόγητες καθυστερήσεις.
Το κοινό μήνυμα: Η Υγεία δεν μπορεί να περιμένει
Παρά τις διαφορετικές οπτικές και τα αντικρουόμενα συμφέροντα που εκπροσωπούσαν, οι τέσσερις συνομιλητές συνέκλιναν σε ένα βασικό συμπέρασμα: Η πρόσβαση στην καινοτομία δεν αποτελεί πολυτέλεια. Αποτελεί προϋπόθεση για ένα σύγχρονο και αποτελεσματικό σύστημα Υγείας.
- Η Πολιτεία αναγνωρίζει ότι θα απαιτηθούν περισσότεροι πόροι και βαθιές μεταρρυθμίσεις.
- Οι ασθενείς ζητούν ταχύτερη πρόσβαση στις νέες θεραπείες και καλύτερη ενημέρωση.
- Η ιατρική κοινότητα επισημαίνει ότι η επιστήμη εξελίσσεται ταχύτερα από ποτέ.
- Η φαρμακοβιομηχανία ζητά ένα σταθερό περιβάλλον που θα επιτρέψει νέες επενδύσεις και θα μειώσει τις καθυστερήσεις στην είσοδο της καινοτομίας.
Όλοι, όμως, συμφώνησαν σε κάτι θεμελιώδες: Ο πραγματικός δείκτης επιτυχίας δεν είναι το ύψος του clawback ούτε ο αριθμός των νέων φαρμάκων που εγκρίνονται κάθε χρόνο. Είναι ο χρόνος που χρειάζεται για να φτάσει η σωστή θεραπεία στον ασθενή που τη χρειάζεται.
Το στοίχημα της επόμενης ημέρας
Η επιστήμη θα συνεχίσει να εξελίσσεται.
Οι νέες θεραπείες θα συνεχίσουν να πολλαπλασιάζονται.
Οι απαιτήσεις των ασθενών θα αυξάνονται.
Το ερώτημα δεν είναι αν η καινοτομία θα έρθει.
Έρχεται ήδη.
Το πραγματικό ερώτημα είναι αν η Ελλάδα θα καταφέρει να προσαρμόσει το σύστημα Υγείας με την ίδια ταχύτητα, ώστε οι θεραπευτικές ανακαλύψεις να μην παραμένουν στα επιστημονικά περιοδικά ή στα εργαστήρια, αλλά να μετατρέπονται έγκαιρα σε πραγματικό όφελος για τους ανθρώπους που τις έχουν ανάγκη. Η συζήτηση του Newsbeast έδωσε απαντήσεις.
Έδειξε, επίσης, με σαφήνεια ότι το μέλλον της φαρμακευτικής πολιτικής δεν μπορεί να οικοδομηθεί μέσα από αντιπαραθέσεις. Χρειάζεται διάλογος, τεκμηριωμένες αποφάσεις, επενδύσεις, διαφάνεια και συνεργασία ανάμεσα στην Πολιτεία, τους ασθενείς, την ιατρική κοινότητα και τη
φαρμακοβιομηχανία.
Γιατί πίσω από κάθε αριθμό, κάθε προϋπολογισμό και κάθε μεταρρύθμιση υπάρχει ένας άνθρωπος που περιμένει. Και όταν πρόκειται για την υγεία, ο χρόνος δεν είναι απλώς χρήμα. Είναι ζωή.
