Το 1ο πρότυπο παθητικό διατηρητέο κτίριο στην Ευρώπη, και το 2ο παθητικό κτίριο στον Δήμο Τρικκαίων, ολοκληρώθηκε στα Τρίκαλα, στο πλαίσιο του έργου αποκατάστασης, αναβάθμισης και εκσυγχρονισμού του ιστορικού διατηρητέου μνημείου «Αρχοντικό Κυρνάσιου», στο Βαρούσι Τρικάλων και μετατροπή του σε «Σπίτι Τρικαλινών μουσικών δημιουργών».
Σύμφωνα με τις τεχνικές προδιαγραφές, προβλέπεται σταθερή θερμοκρασία όλον τον χρόνο μέσω αεροστεγανότητας, μηχανικού αερισμού και πρόσθετης μόνωσης. Αυτό συνεπάγεται μείωση κόστους θέρμανσης και χρήσης σε ένα διώροφο κτίσμα με συνολική επιφάνεια ορόφων 206,23 μ2.
Η αλλαγή χρήσης από κατοικία σε μουσείο, χρηματοδοτήθηκε από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ταμείο Συνοχής και το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο.
Ο προϋπολογισμός (με Φ.Π.Α.) ανήλθε στα 666.300,00 ευρώ με Φ.Π.Α, ενώ η μελέτη εκπονήθηκε από την διεύθυνση Τεχνικών Υπηρεσιών του Δήμου Τρικκαίων. Οι εργασίες ολοκληρώθηκαν σε δύο στάδια: εργασίες συντήρησης και αποκατάστασης του διατηρητέου, και εργασίες για την ενεργειακή αναβάθμιση του κτίσματος και τη μετατροπή του σε πρότυπο παθητικό κτίριο.
Ακολουθήθηκαν οι αρχές παθητικού κτιρίου:
- Υψηλό επίπεδο θερμομόνωσης,
- Σωστά σχεδιασμένα και τοποθετημένα κουφώματα,
- Εξάλειψη θερμογεφυρών,
- Αεροστεγανότητα κελύφους,
- Σύστημα αερισμού με ανάκτηση ενέργειας, βελτιώνοντας την αποδοτικότητα του αέρα, με στόχο την ελάχιστη κατανάλωση ενέργειας.
Στο κτίριο ακολουθήθηκε μια συγκεκριμένη σειρά για να διατηρηθεί, να στηριχθεί, να ανακαινιστεί και να αναμορφωθεί σε παθητικό κτίριο.
Οι εργασίες αρχικώς αφορούσαν στη στήριξη και αναστήλωσή του, πάντα με τη έγκριση των σχετικών μελετών από το υπουργείο Πολιτισμού και την Εφορεία Νεωτέρων Μνημείων. Ενδεικτικά, έγιναν εργασίες, όπως:
- Πλήρης αποκατάσταση της ξύλινης στέγης
- Αποκατάσταση των υφισταμένων ξύλινων δοκών του μεσοπατώματος
- Αναδόμηση βόρειου τοίχου με ανάκτηση αυθεντικών ξύλινων διαζωμάτων
- Καθαίρεση επιχρισμάτων
- Αποξήλωση των εσωτερικών ξηλόπηκτων τοίχων του ισογείου και του ορόφου και αναδόμηση των ξύλινων φερόντων στοιχείων
- Αποκαταστάσεις – συντηρήσεις των σκελετών τοίχου, δαπέδων, των κουφωμάτων κ.α.
- Επισκευή και συντήρηση όλων των αυθεντικών ξύλινων στοιχείων του κτηρίου
Πολλές άλλες εργασίες αφορούσαν στον εξωτερικό χώρο (μικρή αυλή), στη διαμόρφωση του χώρου υποδοχής επισκεπτών/τριών και στην δημιουργία τουαλετών.
Σημαντικό να τονιστεί είναι ότι, όπου ήταν δυνατόν, κρατήθηκαν τα ίδια στοιχεία (π.χ. παντζούρια, πόρτες με συντήρηση) ή βάσει των παλιότερων κατασκευάστηκαν νέα, στα ίδια ακριβώς πρότυπα. Μιλώντας στο Αθηναϊκό -Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο δήμαρχος Τρικκαίων και πρόεδρος της ΠΕΔ Θεσσαλίας κ. Νίκος Σακκάς τονίζει:
«Με αυτό το κτίσμα ενοποιούμε την τεχνική και την πρόοδό της, με τον πολιτισμό. Το κτίσμα του 19ου αιώνα είναι πλέον ελάχιστα ενεργοβόρο και, μόλις δοθεί προς χρήση ως Σπίτι Τρικαλινών Δημιουργών, θα υποδέχεται σε πολύ ευχάριστες συνθήκες τους επισκέπτες του ψηφιακού αυτού μουσείου».
Το Παθητικό Κτίριο
Παθητικό λέγεται το κτίριο στο οποίο «η εσωτερική θερμική άνεση εξασφαλίζεται αποκλειστικά από προθέρμανση ή πρόψυξη της ποσότητας του νωπού αέρα, η οποία απαιτείται για τη σωστή εσωτερική ατμόσφαιρα, χωρίς τη χρήση επιπλέον ανακυκλοφορίας του αέρα». Επομένως καταναλώνει τη μικρότερη δυνατή ενέργεια για θέρμανση και ψύξη.
Αυτό επιτυγχάνεται με
- Μηχανικό αερισμό με ανάκτηση θερμότητας για έλεγχο θερμοκρασίας.
Συγκεκριμένο ειδικό μηχάνημα ψύχει ή θερμαίνει τον αέρα (αναλόγως της εποχής), προκειμένου αυτός να φτάνει στο εσωτερικό του κτιρίου σε σταθερή θερμοκρασία 21 βαθμών Κελσίου, κάθε μήνα του χρόνου.
- Πρόσθετη μόνωση (αυξημένο πάχος μόνωσης βάσει προδιαγραφών)
- Αεροστεγανότητα (δεν υφίσταται κενό στα τζάμια ή τις πόρτες). Τα κουφώματα, για παράδειγμα, είναι από τετρακολλητή ξυλεία και τα τζάμια τριπλά.
Η πιστοποίηση ότι πρόκειται για Παθητικό Κτίριο δόθηκε από το Ελληνικό Ινστιτούτο Παθητικού Κτηρίου (ΕΙΠΑΚ) και υπάρχει ειδικό σήμα στην είσοδο του κτηρίου. Το ΕΙΠΑΚ είναι εκπρόσωπος της Διεθνούς Ομοσπονδίας Παθητικών Κτηρίων στην Ελλάδα, εξουσιοδοτημένο από το Διεθνές Ινστιτούτο Παθητικών Κτιρίων ως πιστοποιητής παθητικών κτηρίων και έχει πιστοποιήσει παθητικά κτήρια σε Ελλάδα, Κύπρο, Γερμανία και Ιταλία. Για να καταλήξει τονίζοντας ο κ. Σακκάς:
«Ως Δήμος Τρικκαίων καινοτομούμε και στον τομέα των κατασκευών, αφού η πόλη των Τρικάλων διαθέτει δύο παθητικά κτήρια: ένα εκ βάθρων κατασκευασμένο και ένα που ανακατασκευάστηκε όντας διατηρητέο μνημείο. Επιδιώκουμε να δημιουργούμε συνθήκες πρωτοποριακών μεθόδων στην τεχνική και στην πληροφορική, με το βλέμμα όμως, είτε σε παραγωγικές δραστηριότητες είτε στον πολιτισμό».
