Πριν από σχεδόν 500 χρόνια, ένας άνδρας από το Μαρόκο περπάτησε χιλιάδες μίλια από τη Φλόριντα μέχρι τις ακτές του Ειρηνικού Ωκεανού, καταγράφοντας ένα από τα πιο εντυπωσιακά ταξίδια επιβίωσης στην ιστορία των εξερευνήσεων και αποτελώντας τον πρώτο γνωστό ξένο που αντίκρισε την αμερικανική Δύση.
Το 1528, ένας Μαροκινός άνδρας ξεβράστηκε στις ακτές του σημερινού Τέξας, σχεδόν ετοιμοθάνατος. Τον προηγούμενο μήνα είχε παρασυρθεί στα νερά του Κόλπου του Μεξικού μαζί με μια ομάδα Ισπανών ναυτικών, πάνω σε μια πρόχειρη σωσίβια σχεδία κατασκευασμένη από κορμούς δέντρων, δέρματα αλόγων και ό,τι είχε απομείνει από τα κουρελιασμένα ρούχα τους. Όταν μια καταιγίδα εγκλώβισε τους ναυαγούς σε ένα νησί-φράγμα κοντά στο Γκάλβεστον, έγιναν άθελά τους οι πρώτοι άνθρωποι του Παλαιού Κόσμου που εισήλθαν στην αμερικανική Δύση. Όταν πάτησαν εκεί, ήταν όλοι πεινασμένοι, εξαντλημένοι και γυμνοί.
Τις εβδομάδες που ακολούθησαν, οι επιζώντες του ναυαγίου άρχισαν να πεθαίνουν ένας ένας. Πολλοί υπέκυψαν στην πείνα, άλλοι στις δύσκολες καιρικές συνθήκες και κάποιοι σε επιθέσεις ιθαγενών φυλών. Από τους περίπου 600 άνδρες που είχαν αποπλεύσει από την Ισπανία έναν χρόνο νωρίτερα, συμμετέχοντας σε μια αποστολή για την κατάκτηση της σημερινής Φλόριντα και των ακτών του Κόλπου του Μεξικού για λογαριασμό του ισπανικού Στέμματος, επέζησαν μόνο τέσσερις: τρεις Ισπανοί καπετάνιοι και, απροσδόκητα, ο Μαροκινός σκλάβος.
Κατά τα επόμενα οκτώ χρόνια, ο άνδρας αυτός εξελίχθηκε στον ουσιαστικό ηγέτη της ομάδας και πραγματοποίησε ένα από τα πιο αξιοσημείωτα ταξίδια επιβίωσης στην ιστορία της εξερεύνησης. Ωστόσο, ακόμη και σήμερα το πραγματικό του όνομα παραμένει άγνωστο.
Ποιος ήταν ο Εστεβανίκο
Γνωστός με διάφορα ονόματα, όπως Εστεμπάν ντε Ντοράντες, Εστεμπάν ο Μαυριτανός ή, συνηθέστερα, Εστεβανίκο, υπήρξε ένας από τους πρώτους καταγεγραμμένους Αφρικανούς, αραβόφωνους και μουσουλμάνους που πάτησαν το πόδι τους σε αυτό που σήμερα αποτελεί τις Ηνωμένες Πολιτείες, σχεδόν 40 χρόνια πριν από την ίδρυση του πρώτου ευρωπαϊκού οικισμού.
Από το 1528 έως το 1536 περπάτησε περίπου 2.250 μίλια, δηλαδή 3.620 χιλιόμετρα, δυτικά από τη Φλόριντα έως τις ακτές του Ειρηνικού στο Μεξικό, ολοκληρώνοντας αυτό που θεωρείται ευρέως η πρώτη καταγεγραμμένη διάσχιση της Βόρειας Αμερικής. Το ταξίδι του προηγήθηκε κατά σχεδόν 300 χρόνια της χερσαίας αποστολής των Λιούις και Κλαρκ προς τις ακτές του Όρεγκον.
Κατά τη διάρκεια της πορείας του αιχμαλωτίστηκε από ιθαγενείς Αμερικανούς, έμαθε τις γλώσσες τους και απέκτησε τη φήμη θεραπευτή. Στη συνέχεια ταξίδεψε ακόμη 1.300 μίλια, περίπου 2.090 χιλιόμετρα, νότια μαζί με τους τρεις άλλους επιζώντες από τον Κόλπο της Καλιφόρνιας έως την Πόλη του Μεξικού. Αργότερα ξεκίνησε μια νέα αποστολή 1.500 μιλίων, δηλαδή 2.415 χιλιομέτρων, προς τον βορρά, καταγράφοντας ακόμη ένα ιστορικό επίτευγμα, καθώς έγινε ο πρώτος γνωστός μη ιθαγενής που εισήλθε στις περιοχές του σημερινού Νέου Μεξικού και της Αριζόνα.
Ο ανθρωπολόγος και καθηγητής του Πανεπιστημίου της Αριζόνα, δρα Χσαΐν Ιλαχιάνε, ο οποίος έχει αφιερώσει χρόνια στη μελέτη του εξερευνητή, τον περιγράφει ως μία από τις πιο εξαιρετικές αλλά και παραγνωρισμένες μορφές της πρώιμης ιστορίας της αμερικανικής Νοτιοδυτικής περιοχής. Όπως επισημαίνει, ο Εστεβανίκο συνέβαλε στο άνοιγμα διαδρομών, μονοπατιών και γεωγραφικών γνώσεων που αργότερα αξιοποιήθηκαν στις ισπανικές επεκτατικές επιχειρήσεις προς τη σημερινή αμερικανική Δύση.
Παρά τη σημασία του, οι περισσότεροι Αμερικανοί δεν γνωρίζουν την ιστορία του.
Η αποστολή που κατέληξε σε καταστροφή
Καθώς ο Εστεβανίκο δεν άφησε γραπτές μαρτυρίες, οι ιστορικοί έχουν ανασυνθέσει τη ζωή του κυρίως μέσα από τις αφηγήσεις των Ισπανών που ταξίδεψαν μαζί του.
Γεννήθηκε στις αρχές του 16ου αιώνα στην πόλη Αζεμούρ του Μαρόκου και υποδουλώθηκε από τον Ισπανό ευγενή, Αντρές Ντοράντες ντε Καράνθα, ο οποίος τον πήρε μαζί του στην αποστολή του Ναρβάες προς την αμερικανική ήπειρο. Επειδή οι μουσουλμάνοι δεν επιτρεπόταν να συμμετέχουν σε επίσημες ισπανικές αποστολές προς τον Νέο Κόσμο, ο Ντοράντες τον βάπτισε και του έδωσε το όνομα Εστεβανίκο.
Η αποστολή των πέντε πλοίων και των 600 ανδρών απέπλευσε τον Ιούνιο του 1527 και εξελίχθηκε σε καταστροφή από την αρχή. Περίπου 140 άνδρες εγκατέλειψαν την αποστολή κατά τη στάση στον Άγιο Δομίνικο, ενώ κατά τον ανεφοδιασμό στην Κούβα ένας τυφώνας βύθισε δύο πλοία και προκάλεσε τον θάνατο ακόμα 50 ναυτικών. Η ομάδα προσπάθησε τελικά να πλεύσει προς το Μεξικό, όμως οι καταιγίδες την παρέσυραν στην περιοχή της σημερινής Αγίας Πετρούπολης της Φλόριντα τον Απρίλιο του 1528.
Ο επικεφαλής της αποστολής, Πανφίλο ντε Ναρβάες, διέταξε τότε τον Εστεβανίκο και εκατοντάδες άνδρες να κινηθούν βόρεια για να εξερευνήσουν το εσωτερικό της Φλόριντα. Έπειτα από μια εξαντλητική πορεία περίπου 300 μιλίων μέσα από βαλτώδεις περιοχές γεμάτες κουνούπια, έως τη σημερινή περιοχή του Σεντ Μαρκς και μετά από ενέδρα των ιθαγενών Απαλάτσι, οι εναπομείναντες Ισπανοί βρέθηκαν σε τόσο απελπιστική κατάσταση ώστε έσφαξαν και έφαγαν τα τελευταία τους άλογα. Στη συνέχεια κατασκεύασαν πέντε αυτοσχέδιες σχεδίες και επιχείρησαν να ταξιδέψουν κατά μήκος των ακτών με προορισμό το σημερινό Μεξικό.
Καθώς κινούνταν δυτικά, έγιναν οι πρώτοι μη ιθαγενείς ταξιδιώτες που αντίκρισαν τις εκβολές του ποταμού Μισισιπή, σύμφωνα με το BBC. Ωστόσο, οι ίδιες καταιγίδες που ανέτρεψαν τελικά τις σχεδίες τους κοντά στο Γκάλβεστον σκότωσαν τα δύο τρίτα των εναπομεινάντων Ισπανών, μεταξύ των οποίων και τον ίδιο τον Ναρβάες.
Από σκλάβος σε ηγέτης και θεραπευτής
Όπως πολλοί από τους ναυαγούς, έτσι και ο Εστεβανίκο αιχμαλωτίστηκε από ιθαγενείς Αμερικανούς. Παρ’ όλα αυτά, ο άνθρωπος με το χαμηλότερο κοινωνικό στάτους στον Παλαιό Κόσμο κατάφερε να επιβιώσει στον Νέο.
Η συγγραφέας Λάιλα Λαλάμι, το μυθιστόρημα της οποίας «Η αφήγηση του Μαυριτανού» βασίζεται στον Εστεβανίκο και ήταν φιναλίστ για το Βραβείο Πούλιτζερ, σημειώνει ότι ο Εστεβανίκο διέθετε σημαντικά πλεονεκτήματα. Προερχόταν από την Αζεμούρ, μια πόλη των Αμαζίγ που βρισκόταν υπό πορτογαλικό έλεγχο, γεγονός που σημαίνει ότι πιθανότατα μιλούσε ταμαζίγ, αραβικά και πορτογαλικά, ενώ λόγω της δουλείας του σε Ισπανό γνώριζε επίσης ισπανικά.
Κατά τη διάρκεια περίπου πέντε ετών καταναγκαστικής εργασίας ανάμεσα στους Καρανκάουα, έμαθε τη γλώσσα τους καθώς και τη νοηματική γλώσσα που χρησιμοποιούσαν και άλλες φυλές της περιοχής. Αργότερα συνεργάστηκε κρυφά με αντίπαλη φυλή των Καρανκάουα, ώστε να δραπετεύσει μαζί με τον Ντοράντες και να βοηθήσει στην απελευθέρωση των δύο εναπομεινάντων Ισπανών.
Τα επόμενα δύο χρόνια οι τέσσερις επιζώντες διέσχισαν την απόσταση από τις ακτές του Κόλπου του Μεξικού έως τον Κόλπο της Καλιφόρνιας, βασιζόμενοι στις γλωσσικές ικανότητες και την πολιτισμική προσαρμοστικότητα του Εστεβανίκο. Σύμφωνα με τον δρα Ιλαχιάνε, ήταν ο ηγέτης της ομάδας, ο μεταφραστής, ο διαμεσολαβητής και ο ανιχνευτής, καθώς διέθετε το σημαντικότερο πλεονέκτημα: την πληροφορία.
Κατά τη διάρκεια των ταξιδιών τους, ο Εστεβανίκο γνώρισε έναν ιθαγενή έμπορο και εξασφάλισε τη φιλοξενία της ομάδας στην κοινότητά του. Εκεί, όταν μια άρρωστη γυναίκα ζήτησε βοήθεια, οι τέσσερις ταξιδιώτες συνδύασαν χριστιανικές τελετουργίες που γνώριζαν οι Ισπανοί με πρακτικές των ιθαγενών που είχε παρατηρήσει ο Εστεβανίκο και κατάφεραν να την πείσουν ότι θεραπεύτηκε.
Καθώς εξαπλωνόταν η φήμη των θεραπευτικών τους ικανοτήτων, όλο και περισσότερες κοινότητες αναζητούσαν την παρουσία τους και τους ακολουθούσαν προς τα δυτικά. Ο Εστεβανίκο προπορευόταν συνήθως για να αναγγείλει την άφιξή τους, φορώντας βραχιόλια από κοχύλια στα χέρια, κουδουνάκια στους αστραγάλους και κρατώντας μια κουδουνίστρα από αποξηραμένη κολοκύθα.
Οι «επτά πόλεις του χρυσού» και το τέλος του
Μετά την κατάκτηση των Αζτέκων το 1521, η Ισπανία είχε εδραιώσει αποικία στο σημερινό κεντρικό και νότιο Μεξικό. Όταν οι τέσσερις ταξιδιώτες έφτασαν στο Κουλιακάν, στη σημερινή πολιτεία Σιναλόα, συνάντησαν Ισπανούς ιππείς που τους οδήγησαν 1.300 μίλια νότια έως την πρωτεύουσα της Νέας Ισπανίας, τη σημερινή Πόλη του Μεξικού.
Εκεί οι επιζώντες αφηγήθηκαν ιστορίες για χρυσοποίκιλτες πόλεις που βρίσκονταν κάπου στη βόρεια έρημο και τις οποίες είχαν περιγράψει στον Εστεβανίκο διάφορες ιθαγενείς φυλές. Πιθανότατα, οι φυλές αυτές επιδίωκαν απλώς να ενθαρρύνουν τους ξένους να συνεχίσουν την πορεία τους μακριά από τα χωριά τους.
Αποφασισμένος να εντοπίσει τις λεγόμενες «Επτά Πόλεις του Χρυσού», ο αντιβασιλέας της Νέας Ισπανίας έστειλε το 1539 τον Εστεβανίκο να καθοδηγήσει μια ομάδα Ισπανών μοναχών προς τις περιοχές του σημερινού Νέου Μεξικού και της Αριζόνα. Φορώντας κοσμήματα από τυρκουάζ στον λαιμό και φτερά στα μαλλιά, προπορευόταν της αποστολής ως κύριος ανιχνευτής.
Για να επικοινωνεί με τους Ισπανούς, είχε καθιερώσει ένα σύστημα με σταυρούς διαφορετικού μεγέθους. Ένας μικρός σταυρός σήμαινε πληροφορίες μέτριας σημασίας, ένας μεσαίος πληροφορίες σημαντικές και ένας μεγάλος πληροφορίες εξαιρετικά σημαντικές.
Λίγο αφότου έγινε ο πρώτος γνωστός άνθρωπος του Παλαιού Κόσμου που εισήλθε στη γη των Ζούνι Πουέμπλο, φέρεται να έστειλε πίσω έναν σταυρό με ύψος ίσο με αυτό ενός ανθρώπου. Ενθουσιασμένοι, οι Ισπανοί έσπευσαν να τον συναντήσουν. Όταν έφτασαν, πληροφορήθηκαν ότι κατά την προσπάθειά του να εισέλθει στο Χαουίκουχ, τη νοτιότερη από τις υποτιθέμενες «επτά πόλεις του χρυσού», είχε σκοτωθεί από Ζούνι ιθαγενείς.
Αν και οι Ισπανοί δεν βρήκαν ποτέ τις θρυλικές πόλεις, το τελευταίο ταξίδι του Εστεβανίκο τους οδήγησε στη λεγόμενη «Τιέρα Νουέβα» ή «Νέα Γη», η οποία αργότερα θα αποκτούσε κομβική σημασία για την ισπανική επέκταση στη νοτιοδυτική Βόρεια Αμερική.
