Ο πρόεδρος της Τουρκίας, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, έχει χαρακτηρίσει τον έλεγχο των γεννήσεων «προδοσία» και τη μείωση του ποσοστού γεννήσεων στη χώρα του «καταστροφή». Κατά το μεγαλύτερο μέρος των 23 χρόνων που βρίσκεται στην κορυφή της πολιτικής σκηνής της Τουρκίας, έχει παροτρύνει τους Τούρκους να κάνουν περισσότερα παιδιά και έχει προωθήσει τις παραδοσιακές οικογένειες, στις οποίες οι πατέρες φροντίζουν για την οικονομική υποστήριξη και οι μητέρες επικεντρώνονται στο σπίτι.
«Γιατί να μην κάνουμε τουλάχιστον τέσσερα παιδιά, ή πέντε;» είπε πρόσφατα ο Ερντογάν. Περισσότερες γεννήσεις, είπε, θα έδιναν στην Τουρκία τη δύναμη να «προχωρήσει προς το μέλλον με πιο ισχυρό τρόπο».
Η έκκλησή του δεν αποδίδει, γράφουν οι New York Times. Ο συνολικός δείκτης γονιμότητας της Τουρκίας — ή ο μέσος αριθμός παιδιών που αναμένεται να αποκτήσει μια γυναίκα — μειώνεται εδώ και πάνω από μια δεκαετία. Σήμερα βρίσκεται σημαντικά κάτω από το 2,1 που απαιτείται για να διατηρηθεί ο πληθυσμός σταθερός χωρίς μετανάστευση, πόσο μάλλον για να αυξηθεί.
Οι δημογράφοι αποδίδουν τη μείωση σε παράγοντες που είναι κοινοί σε χώρες σε όλο τον κόσμο: την αστικοποίηση, τις αλλαγές στον τρόπο ζωής και την εξάπλωση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, ειδικά μεταξύ των γυναικών.
Επίσης, κατηγορούν την οικονομία που διαμορφώθηκε από τις οικονομικές πολιτικές του Ερντογάν. Ο επίμονα υψηλός πληθωρισμός και οι χαμηλοί μισθοί κάνουν πολλές οικογένειες να αγωνίζονται να αντεπεξέλθουν στα έξοδα στέγασης, φροντίδας των παιδιών και άλλων αναγκών.
«Τα τρόφιμα είναι πολύ ακριβά», είπε η 41χρονη Σιγκντέμ Ακγιούζ, μητέρα δύο παιδιών στην Κωνσταντινούπολη. Ήθελε ένα τρίτο παιδί, αλλά θεώρησε ότι η προοπτική αυτή ήταν οικονομικά ανέφικτη. Θεώρησε μη ρεαλιστική την έκκληση του Ερντογάν για περισσότερα παιδιά.
«Λέει συνεχώς: “Κάντε περισσότερα παιδιά! Κάντε τρία παιδιά!”», είπε. «Πώς είναι δυνατόν κάτι τέτοιο;».
Πολλές χώρες αντιμετωπίζουν μείωση των γεννήσεων, γεγονός που προκαλεί φόβους στους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής ότι η γήρανση του πληθυσμού θα προκαλέσει έλλειψη εργατικού δυναμικού, χρεοκοπία των συνταξιοδοτικών ταμείων και αποδυνάμωση των οικονομιών. Ωστόσο, λίγες από αυτές τις χώρες έχουν αρχηγούς κράτους που, όπως ο Ερντογάν, έχουν αναλάβει ως προσωπική αποστολή να πείσουν τους πολίτες να κάνουν περισσότερα παιδιά.
Αυτό που κινητοποιεί τον Ερντογάν, λένε οι αναλυτές, δεν είναι μόνο οικονομικές ανησυχίες, αλλά και μια συντηρητική ισλαμική οπτική για την τουρκική κοινωνία. Οι στόχοι του Ερντογάν αποκλείουν τα ζευγάρια που δεν θέλουν παιδιά και τα ζευγάρια ΛΟΑΤΚ που θέλουν.
Επίσης, αφήνουν περιορισμένο περιθώριο για γυναίκες με επαγγελματικές φιλοδοξίες, όπως κατέστησε σαφές ο Ερντογάν μπροστά σε ένα μεγάλο ακροατήριο στο Κοινοβούλιο, ενώ καλωσόριζε έναν νέο βουλευτή στο κόμμα του το 2022.
«Παιδιά, πόσα;» ρώτησε ο Ερντογάν τον βουλευτή, Μεχμέτ Αλί Τσελεμπί, σε μια συζήτηση που μεταδόθηκε από την τηλεόραση.
«Ένα», απάντησε εκείνος.
Ο πρόεδρος συνοφρυώθηκε.
Ο Τσελεμπί έδειξε τη σύζυγό του, που στεκόταν περήφανα δίπλα του, και είπε ότι είχε καριέρα και διδακτορικό.
Ο πρόεδρος δεν εντυπωσιάστηκε.
«Καριέρα είναι το να κάνεις παιδιά», είπε ο Ερντογάν. «Πρέπει να αυξήσουμε τους αριθμούς».
Αν και ο δείκτης γονιμότητας της Τουρκίας δεν συγκαταλέγεται μεταξύ των χαμηλότερων παγκοσμίως, η πτώση του ήταν ραγδαία. Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, παρέμενε σταθερά πάνω από το 2,1, το οποίο οι δημογράφοι αποκαλούν «επίπεδο αντικατάστασης». Ο δείκτης έφτασε στο τελευταίο του υψηλό το 2014. Το 2024, το τελευταίο έτος για το οποίο η κυβέρνηση έχει δημοσιεύσει στατιστικά στοιχεία, έφτασε στο ιστορικό χαμηλό του 1,48.
Ελπίζοντας να αντιστρέψει τη δημογραφική τάση, η κυβέρνηση του Ερντογάν έχει ξεκινήσει πρωτοβουλίες για την ενθάρρυνση της τεκνοποίησης. Κήρυξε το 2025 «Έτος της Οικογένειας». Φέτος ξεκινά η «Δεκαετία της Οικογένειας και του Πληθυσμού», η οποία θα διαρκέσει έως το 2035.
Αυτόν τον μήνα, η κυβέρνηση επέκτεινε τη γονική άδεια για τις μητέρες και για τους πατέρες. Άλλες νέες πολιτικές παρέχουν στους γονείς περίπου 110 δολάρια κατά τη γέννηση του πρώτου τους παιδιού. Οι οικογένειες μπορούν να λάβουν μηνιαία επιδόματα αν έχουν περισσότερα από ένα παιδιά, 33 δολάρια για το δεύτερο και 110 δολάρια για κάθε επόμενο. Τα νεαρά ζευγάρια μπορούν να υποβάλουν αίτηση για άτοκα δάνεια για την κάλυψη των εξόδων του γάμου.
Οι γονείς λένε ότι αυτά τα κίνητρα ήταν πολύ μικρά για να επηρεάσουν τον οικογενειακό τους προγραμματισμό, δεδομένου του πόσο ακριβά έχουν γίνει τα βασικά είδη. Ο ετήσιος πληθωρισμός στην Τουρκία δεν έχει πέσει κάτω από το 30% για περισσότερα από τέσσερα χρόνια, και κατά καιρούς έχει εκτοξευθεί πάνω από το 80%, διαβρώνοντας τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς.
Οι δημογράφοι εξέφρασαν αμφιβολίες ως προς το κατά πόσον τα κίνητρα της κυβέρνησης θα επηρεάσουν σημαντικά το ποσοστό των γεννήσεων.
«Η πρόβλεψή μου είναι ότι αυτά δεν θα αλλάξουν την κατάσταση», δήλωσε ο Σουτάι Γιαβούζ, κοινωνιολόγος στο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών Επιστημών της Άγκυρας.
Σήμερα, οι Τούρκοι είναι πιο πιθανό από τους προγόνους τους να ζουν σε πόλεις, να διαθέτουν πτυχία πανεπιστημίου και να επιθυμούν να ξεκινήσουν την επαγγελματική τους σταδιοδρομία πριν αποκτήσουν παιδιά, ανέφερε. Αυτό έχει οδηγήσει σε αύξηση της ηλικίας γάμου και μείωση του αριθμού των παιδιών που αποκτούν τα ζευγάρια.
«Οι νέες τουρκικές οικογένειες της νεότερης γενιάς μετατρέπονται σε οικογένειες με ένα παιδί», είπε. «Το ιδανικό είναι το διπλό εισόδημα, με ένα παιδί».
Ο Ερντογάν, ο οποίος έχει τέσσερα παιδιά, καλεί εδώ και πολλά χρόνια τους Τούρκους να κάνουν τουλάχιστον τρία. Ακόμη και οι αξιωματούχοι που ασχολούνται με την οικογενειακή πολιτική δεν έχουν συμμορφωθεί.
