Πρόσθεσε το Newsbeast στις προτεινόμενες πηγές σου στη Google
Η επίσκεψη της βασίλισσας Ματθίλδης στην Τουρκία παρουσιάστηκε επισήμως ως μεγάλη οικονομική αποστολή του Βελγίου. Στην πράξη, όμως, η Άγκυρα την αξιοποίησε ως κάτι πολύ περισσότερο: ως επίδειξη οικονομικής βαρύτητας, αμυντικής βιομηχανίας και γεωπολιτικής χρησιμότητας προς την Ευρώπη.
Με φόντο την Κωνσταντινούπολη, τη Baykar, το επιχειρηματικό φόρουμ Τουρκίας – Βελγίου και τις επαφές υψηλού επιπέδου, η Τουρκία επιχείρησε να περάσει ένα σαφές μήνυμα: δεν θέλει να αντιμετωπίζεται απλώς ως δύσκολος σύμμαχος του ΝΑΤΟ ή ως υποψήφια χώρα της ΕΕ με παγωμένη ενταξιακή πορεία, αλλά ως κρίσιμος κόμβος για την ευρωπαϊκή ασφάλεια, την παραγωγή, τα logistics, την ενέργεια και την άμυνα.
Η Τουρκία δεν επιδιώκει μόνο να πουλήσει drones. Επιδιώκει να εντάξει τη δική της αμυντική βιομηχανία στη συζήτηση για την ευρωπαϊκή ασφάλεια, αξιοποιώντας το επιχείρημα ότι η Ευρώπη χρειάζεται φθηνότερες, μαζικότερες και ταχύτερα παραγόμενες λύσεις σε ένα περιβάλλον όπου ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει αλλάξει τις προτεραιότητες. Με άλλα λόγια, η επίσκεψη στη Baykar δεν είναι απλώς εταιρικό ραντεβού. Είναι πολιτικό θέατρο ισχύος. Η Τουρκία δείχνει στη βελγική και ευρωπαϊκή πλευρά ότι μπορεί να είναι προμηθευτής, συμπαραγωγός, τεχνολογικός εταίρος και στρατηγικός ενδιάμεσος.
Ο Francken, τα drone και το βελγικό ενδιαφέρον
Η παρουσία του Βέλγου υπουργού Άμυνας και Εξωτερικού Εμπορίου Τεο Φράνκεν προσδίδει ακόμη μεγαλύτερο βάρος στην επίσκεψη. Ο ίδιος, σύμφωνα με τουρκικά δημοσιεύματα, είχε ήδη περιγράψει την τουρκική αμυντική βιομηχανία ως πρότυπο, ενώ στο πλαίσιο της αποστολής επρόκειτο να αναδείξει τις δυνατότητες αμοιβαίων επενδύσεων. Το γεγονός ότι ο ίδιος υπουργός είναι ταυτόχρονα αρμόδιος για την άμυνα και το εξωτερικό εμπόριο είναι κρίσιμο. Δείχνει ότι για το Βέλγιο η επίσκεψη δεν περιορίζεται σε γενικές εμπορικές σχέσεις. Αγγίζει τη συζήτηση για άμυνα, ευρωπαϊκή ασφάλεια, τεχνολογική συνεργασία και πιθανές βιομηχανικές συμπράξεις.
Για την Τουρκία, αυτό είναι ιδανικό. Η Άγκυρα προσπαθεί εδώ και χρόνια να σπάσει την εικόνα της «προβληματικής χώρας» και να την αντικαταστήσει με την εικόνα του «αναγκαίου εταίρου». Η αμυντική βιομηχανία είναι ένα από τα βασικά εργαλεία αυτής της μετάβασης.
Η τελωνειακή ένωση ως πραγματικός στόχος της Άγκυρας
Πέρα από τις επιχειρηματικές συμφωνίες, η Άγκυρα έβαλε στο τραπέζι και ένα πάγιο στρατηγικό αίτημα: την αναβάθμιση της τελωνειακής ένωσης Τουρκίας – Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ο Μπολάτ δήλωσε ότι η Τουρκία συνεχίζει να εργάζεται με την ΕΕ και τα κράτη-μέλη για τον εκσυγχρονισμό της τελωνειακής ένωσης και εξέφρασε την πεποίθηση ότι το Βέλγιο στηρίζει αυτή την προσέγγιση. Ευχαρίστησε μάλιστα τη βελγική κυβέρνηση για τη στήριξη στις προσπάθειες εκσυγχρονισμού του πλαισίου Τουρκίας – ΕΕ.
Αυτό είναι ίσως το πιο ουσιαστικό πολιτικό κέρδος που διεκδικεί η Τουρκία από τέτοιες αποστολές. Δεν πρόκειται μόνο για διμερείς συμφωνίες. Η Άγκυρα θέλει να δημιουργήσει μέσα στην ΕΕ ένα δίκτυο κρατών και επιχειρηματικών συμφερόντων που θα πιέζει υπέρ της αναβάθμισης των ευρωτουρκικών οικονομικών σχέσεων.
Η λογική είναι απλή: όσο περισσότερο ευρωπαϊκές εταιρείες επενδύουν στην Τουρκία, όσο περισσότερο ευρωπαϊκές χώρες βλέπουν την Τουρκία ως κρίσιμο κρίκο στις εφοδιαστικές αλυσίδες, τόσο πιο δύσκολο γίνεται να διατηρηθεί σκληρή ευρωπαϊκή γραμμή απέναντι στην Άγκυρα για ζητήματα κράτους δικαίου, Κύπρου, Αιγαίου ή Ανατολικής Μεσογείου. Από ελληνική σκοπιά, αυτό είναι το σημείο που απαιτεί τη μεγαλύτερη διπλωματική εγρήγορση. Η Τουρκία προσπαθεί να μετατρέψει την οικονομική αλληλεξάρτηση σε πολιτική ασπίδα. Και το Βέλγιο, ως έδρα ευρωπαϊκών θεσμών και χώρα με βαρύτητα στις Βρυξέλλες, δεν είναι αδιάφορος συνομιλητής.
Το Βέλγιο βλέπει ευκαιρίες και η Τουρκία βλέπει χώρο
Η βελγική πλευρά παρουσιάζει την αποστολή ως ρεαλιστική οικονομική κίνηση. Ο Prévot δήλωσε, σύμφωνα με το βελγικό υπουργείο Εξωτερικών, ότι οι ευκαιρίες βρίσκονται και στην Τουρκία, κάνοντας λόγο για αγορά 85 εκατ. καταναλωτών, σύμμαχο στο ΝΑΤΟ, τελωνειακή ένωση με την ΕΕ και χώρα σε γρήγορο μετασχηματισμό.
Η βελγική ανάγνωση είναι καθαρά οικονομική και στρατηγική: σε έναν κόσμο αστάθειας, οι εταιρείες αναζητούν ανθεκτικότητα μέσω nearshoring και friendshoring, δηλαδή μεταφοράς δραστηριοτήτων πιο κοντά ή σε χώρες-εταίρους. Το βελγικό υπουργείο Εξωτερικών περιγράφει την Τουρκία ως γέφυρα ανάμεσα σε Ευρώπη, Ασία και Μέση Ανατολή, οικονομικά ενταγμένη με την ΕΕ μέσω της τελωνειακής ένωσης και σύμμαχο στο ΝΑΤΟ.
Αυτό όμως είναι ακριβώς το αφήγημα που θέλει να ενισχύσει η Άγκυρα. Η Τουρκία θέλει να πείσει ότι, παρά τις αυταρχικές τάσεις, τις περιφερειακές τριβές και τον αναθεωρητισμό της, είναι πολύ μεγάλη, πολύ χρήσιμη και πολύ αναγκαία για να αγνοηθεί.
Οι συμφωνίες Τουρκίας – Βελγίου έχουν γεωπολιτική σημασία, διότι εντάσσονται σε μια ευρύτερη τουρκική στρατηγική: η Άγκυρα χτίζει σχέσεις με ευρωπαϊκές χώρες μέσα από οικονομία, άμυνα, τεχνολογία και μεταφορές, ώστε να μειώνει το πολιτικό κόστος των δικών της περιφερειακών κινήσεων.
Όταν η Τουρκία προωθεί τη «Γαλάζια Πατρίδα», αμφισβητεί κυριαρχικά δικαιώματα, πιέζει στην Κύπρο και ταυτόχρονα εμφανίζεται ως απαραίτητος αμυντικός και βιομηχανικός εταίρος της Ευρώπης, δημιουργείται ένα διπλό παιχνίδι. Στο ένα επίπεδο, η Άγκυρα παράγει ένταση. Στο άλλο, προσφέρει συνεργασία. Αυτό είναι το τουρκικό μοντέλο: αναθεωρητισμός στην περιφέρεια, πραγματισμός με τις μεγάλες δυνάμεις, οικονομική διασύνδεση με την Ευρώπη και αμυντική βιομηχανία ως διπλωματικό εργαλείο.
Για την Αθήνα, το ερώτημα είναι αν μπορεί να πείσει τους Ευρωπαίους ότι η οικονομική συνεργασία με την Τουρκία δεν μπορεί να είναι αποκομμένη από τη συμπεριφορά της στην Ανατολική Μεσόγειο. Η επίσκεψη της βασίλισσας Ματθίλδης δείχνει ότι αρκετές ευρωπαϊκές χώρες είναι πρόθυμες να κρατήσουν τα δύο πεδία χωριστά.
