Προβληματισμό για την επόμενη ημέρα στο πού θα στραφεί η προσοχή της παγκόσμιας διπλωματίας μετά τον πόλεμο στο Ιράν προκάλεσε η δήλωση της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, η οποία, αναφερόμενη στη διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως γεωπολιτική αναγκαιότητα, προειδοποίησε ότι η ευρωπαϊκή ήπειρος δεν πρέπει να αφεθεί στην επιρροή της Ρωσίας, της Τουρκίας ή της Κίνας. «Πρέπει να καταφέρουμε να ολοκληρώσουμε την ευρωπαϊκή ήπειρο, ώστε να μην πέσει υπό ρωσική, τουρκική ή κινεζική επιρροή. Πρέπει να σκεφτούμε πιο τολμηρά και πιο γεωπολιτικά», είπε επί λέξει. «Μα γιατί εξισώνει η Ευρωπαϊκή Ένωση την Τουρκία με τη Ρωσία και την Κίνα;», αναρωτήθηκαν οι Τούρκοι δημοσιογράφοι.
Λίγη ώρα αργότερα, σε ενημέρωση των συντακτών, η εκπρόσωπος της Κομισιόν, απαντώντας σε ερώτηση του Anadolu, ανέφερε ότι η Τουρκία, ως υποψήφια προς ένταξη χώρα, έχει «πρόσθετη ευθύνη» στη γειτονιά της.
«Δεν αγνοούμε την επιρροή που έχει στην περιοχή», σημείωσε, διευκρινίζοντας ότι η αναφορά της φον ντερ Λάιεν αφορούσε κυρίως τα Δυτικά Βαλκάνια και την ανάγκη ευθυγράμμισης με τις αξίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Είναι τα δεδομένα διαφορετικά πλέον για την Άγκυρα; Η αλήθεια είναι ότι ο αμερικανοϊσραηλινός πόλεμος με το Ιράν κατέστησε σαφή τον ανταγωνισμό μεταξύ Άγκυρας και Ιερουσαλήμ: και οι δύο χώρες μάχονται για το καθεστώς της κύριας περιφερειακής δύναμης και βλέπουν η μία την άλλη ως απειλή.
Στα μέσα Απριλίου, η Γενική Εισαγγελία της Κωνσταντινούπολης απήγγειλε κατηγορίες σε 35 άτομα, μεταξύ των οποίων και ο Ισραηλινός πρωθυπουργός, Μπενιαμίν Νετανιάχου. Αφορμή ήταν η ισραηλινή στρατιωτική επιχείρηση εναντίον διεθνούς νηοπομπής που προσπαθούσε να μεταφέρει ανθρωπιστική βοήθεια στη Γάζα.
Στη συνέχεια, ο Νετανιάχου επιτέθηκε δημόσια στον Ερντογάν, κατηγορώντας τον ότι «βοηθά το τρομοκρατικό καθεστώς του Ιράν», καθώς και για ενέργειες κατά του κουρδικού πληθυσμού της ίδιας του της χώρας. Σε απάντηση, το τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών εξέδωσε ανακοίνωση στην οποία αποκάλεσε τον Νετανιάχου «τον Χίτλερ της εποχής μας».
Η δομική αντιπαλότητα μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ έχει παγιωθεί τα τελευταία χρόνια και έγινε πιο έντονη στο πλαίσιο της ιρανικής κρίσης. Πλέον, και οι δύο χώρες βλέπουν η μία την άλλη ως απειλή για τη δική τους ασφάλεια.
Η Τουρκία εξακολουθεί να υφίσταται τις συνέπειες του πολέμου από τη Συρία. Η Τουρκία είναι ένας από τους βασικούς υποστηρικτές του νέου ηγέτη της χώρας, Αχμέντ αλ-Σαράα, και στηρίζεται σε ένα όσο το δυνατόν πιο σταθερό και κεντρικά ελεγχόμενο κράτος. Τα κίνητρα είναι σε μεγάλο βαθμό τα ίδια όπως και στην περίπτωση του Ιράν: η Άγκυρα επιδιώκει να αποτρέψει την εδραίωση κουρδικών αυτόνομων περιοχών και ταυτόχρονα να αποτρέψει νέα κύματα προσφύγων. Το Ισραήλ, αντίθετα, δεν εμπιστεύεται τη νέα κυβέρνηση στη Δαμασκό και της αποδίδει επικίνδυνη ισλαμιστική ιδεολογία. Υπάρχει λοιπόν μια θεμελιώδης διαφορά στον τρόπο με τον οποίο οι δύο χώρες αντιλαμβάνονται την ασφάλεια και την τάξη στην περιοχή, καθώς και τον δικό τους ρόλο σε αυτό το σύστημα.
Από την οπτική της Άγκυρας, το Ισραήλ δικαιολογεί σχεδόν κάθε επέκταση των στρατιωτικών του επιχειρήσεων για λόγους ασφάλειας, ακόμη και εις βάρος της εδαφικής ακεραιότητας άλλων κρατών. Για παράδειγμα, το Ισραήλ έχει δημιουργήσει ζώνες ασφαλείας στον Λίβανο, τη Συρία και τη Λωρίδα της Γάζας.
Στα μέσα Μαρτίου, ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, δήλωσε σε συνέντευξή του στο πρακτορείο Anadolu ότι μετά τη σύγκρουση με το Ιράν το Ισραήλ «δεν μπορεί να ζήσει χωρίς εχθρό». Ο επόμενος, σύμφωνα με την τουρκική ερμηνεία, θα είναι η Άγκυρα. Το Ισραήλ, υποστηρίζει η τουρκική πλευρά, προσπαθεί τώρα να «ανακηρύξει την Τουρκία νέο εχθρό».
Το ίδιο είχε δηλώσει και ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ήδη από το 2024: κατά τη γνώμη του, αφού νικήσει τη Χαμάς, το Ισραήλ «δεν θα περιοριστεί στη Γάζα», αλλά αργά ή γρήγορα θα στραφεί κατά της Τουρκίας. Οι δημοσκοπήσεις καταγράφουν εδώ και χρόνια εξαιρετικά αρνητικές στάσεις απέναντι στο Ισραήλ. Σύμφωνα με έρευνα του Pew Research Center από τον περασμένο Ιούνιο, το 93% των ερωτηθέντων στην Τουρκία εξέφρασε αρνητική άποψη για το εβραϊκό κράτος. Περισσότερο από το ένα τρίτο των Τούρκων θεωρεί το Ισραήλ τη βασική απειλή για τη χώρα τους.
Η δυσπιστία είναι αμοιβαία. Για παράδειγμα, η Jerusalem Post επικαλέστηκε πρόσφατα εκτίμηση από το Jerusalem Center for Foreign Policy and Security Issues: «Η Τουρκία είναι το νέο Ιράν».
Μπροστά στα μάτια μας διαμορφώνεται μια μακροχρόνια αντιπαράθεση μεταξύ δύο περιφερειακών δυνάμεων, που ολοένα και περισσότερο αντιλαμβάνονται η μία την άλλη ως στρατηγικούς αντιπάλους. Όσο πιο επίμονα προσπαθούν και οι δύο πλευρές να προωθήσουν τα δικά τους συμφέροντα, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος η αντιπαράθεση να εξελιχθεί τελικά σε μια νέα μορφή άμεσης σύγκρουσης. Με επιπτώσεις ασφαλώς σε όλη την περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου.
