Στις Βρυξέλλες, πίσω από τη στημένη «οικογενειακή φωτογραφία» με τον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες, οι ηγέτες της ΕΕ βρέθηκαν αντιμέτωποι με ένα διπλό σοκ: τον πόλεμο στο Ιράν και τη συνεχιζόμενη ρωσική επιθετικότητα στην Ουκρανία.
Παρ’ όλα αυτά, η Σύνοδος Κορυφής κατέληξε περισσότερο να αναδεικνύει την αδυναμία της Ένωσης να αναλάβει ηγετικό ρόλο, παρά να παράγει αποφάσεις που να αντιστοιχούν στην κρισιμότητα της στιγμής. Χαρακτηριστική ήταν η αντίθεση ανάμεσα στις εικόνες των βομβαρδισμών και στη συζήτηση στις Βρυξέλλες για τεχνικές προσαρμογές στο σύστημα εμπορίας ρύπων.
Η ιρανική επίθεση, που έχει ήδη προκαλέσει σοβαρές διαταραχές στις ενεργειακές ροές της Ευρώπης, έφερε στο τραπέζι το ενδεχόμενο αποστολής γαλλικών πολεμικών πλοίων για την προστασία των θαλάσσιων οδών στο Στενό του Ορμούζ.
Ωστόσο, το τελικό κείμενο της Συνόδου περιορίστηκε σε αναφορές για «ενίσχυση» υφιστάμενων ναυτικών αποστολών της ΕΕ, χωρίς καμία σαφή δέσμευση για νέα επιχείρηση, επιβεβαιώνοντας ότι οι Ευρωπαίοι προτιμούν την ασφάλεια των ανακοινώσεων από το ρίσκο της εμπλοκής. Διπλωμάτες που συμμετείχαν κεκλεισμένων των θυρών μίλησαν για «μηδενική διάθεση» να ανοίξει σοβαρή συζήτηση για στρατηγική στην ιρανική κρίση.
Η ΕΕ «γράφει ωραίες δηλώσεις» ενώ καίγονται τα κοιτάσματα
Παρά τις προειδοποιήσεις του Κατάρ ότι δεν μπορεί να τηρήσει τα συμβόλαια LNG με το Βέλγιο και την Ιταλία μετά τα ιρανικά πλήγματα στις υποδομές του, οι ηγέτες της ΕΕ αφιέρωσαν ώρες ολόκληρες στο ETS και στη διαμάχη για το πώς θα προσαρμοστεί η κλιματική πολιτική στην ενεργειακή κρίση. Ευρωπαίος αξιωματούχος χαρακτήρισε «περίεργο» να συζητείται το ETS «την ώρα που καίγονται τα μεγάλα κοιτάσματα φυσικού αερίου», δείχνοντας το χάσμα ανάμεσα στην πραγματικότητα των αγορών ενέργειας και τη γραφειοκρατική ατζέντα της Ένωσης. Η ίδια η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάινεν αναγκάστηκε να εξαγγείλει έκτακτα μέτρα για τη μείωση του ενεργειακού κόστους, από φοροελαφρύνσεις μέχρι επενδύσεις, αναγνωρίζοντας ότι ο πόλεμος δεν είναι πια «μακριά», αλλά ήδη περνά μέσα από τους λογαριασμούς ρεύματος των Ευρωπαίων.
Στο ουκρανικό μέτωπο, η εικόνα ήταν ακόμη πιο αποκαρδιωτική: τέσσερα και πλέον χρόνια μετά τη ρωσική εισβολή, η ΕΕ δεν κατάφερε να ξεπεράσει τις εσωτερικές της αντιθέσεις για να εγκρίνει το πακέτο των 90 δισ. ευρώ προς το Κίεβο. Ο Βίκτορ Όρμπαν, έχοντας μπλοκάρει το δάνειο λόγω της διαμάχης για τον αγωγό ρωσικού πετρελαίου που περνά από την Ουκρανία, ήρθε στη Σύνοδο όχι μόνο για να πει «όχι», αλλά και για να καταγγείλει ως «τρελή» τη στρατηγική των Ευρωπαίων στην ενεργειακή κρίση. Παρά τις σκληρές επιθέσεις που δέχθηκε από πολλούς ηγέτες, ο Σουηδός πρωθυπουργός μίλησε για «πρωτοφανή» σε ένταση κριτική, ο Ούγγρος πρωθυπουργός έφυγε αμετακίνητος, παρατείνοντας το αδιέξοδο για την Ουκρανία.
Μια ΕΕ εκτός «παιχνιδιού» σε Ιράν και Ουκρανία
«Η Μέση Ανατολή μας επηρεάζει πολύ, αλλά είμαστε όντως παίκτης στο παιχνίδι;» ήταν το κυνικό ερώτημα Ευρωπαίου αξιωματούχου μετά το τέλος της Συνόδου. Η απάντηση που διαφαίνεται είναι αρνητική: η Ένωση μοιάζει να περιορίζεται σε ρόλο σχολιαστή, παρά σε δύναμη διαμόρφωσης εξελίξεων, τη στιγμή που η Ουάσιγκτον και οι περιφερειακές δυνάμεις παίρνουν τις πραγματικές αποφάσεις. Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλας, προειδοποίησε μάλιστα ότι «ο πόλεμος είναι σαν έναν έρωτα: εύκολο να μπεις, δύσκολο να βγεις», στέλνοντας σαφές μήνυμα ότι η ΕΕ δεν προτίθεται να μετατρέψει την ιρανική κρίση σε δικό της πόλεμο, σύμφωνα με το Politico.
Το αποτέλεσμα; Μετά από δώδεκα ώρες διαβουλεύσεων, οι ηγέτες έφυγαν με «ωραίες δηλώσεις» για «αποκλιμάκωση» και «αυτοσυγκράτηση» και ελάχιστα απτά νέα να πουν στους πολίτες τους. Στην Ουκρανία, το βέτο Όρμπαν παραμένει, στην ενέργεια η εξάρτηση και η ανασφάλεια βαθαίνουν, και στο Ιράν η Ευρώπη παρακολουθεί περισσότερο ως θεατής παρά ως παίκτης, την ώρα που η γεωπολιτική φωτιά πλησιάζει τα σύνορά της.
