Όταν ο Ντόναλντ Τραμπ έδωσε το πράσινο φως για τα πλήγματα κατά των πυρηνικών εγκαταστάσεων της Τεχεράνης τον Ιούνιο, τα βλέμματα στράφηκαν στα βομβαρδιστικά B-2 και στις θεαματικές βολές «bunker buster» βαθιά μέσα στο Ιράν. Λίγες εβδομάδες αργότερα όμως, στον νέο γύρο ευρείας κλίμακας επιθέσεων, οι πρώτες πλατφόρμες που πέρασαν σιωπηλά τα ιρανικά σύνορα δεν ήταν επανδρωμένα αεροσκάφη αλλά αργοκίνητα MQ‑9 Reaper, τα drone που έχουν μετατραπεί σε κεντρικό εργαλείο της αμερικανικής στρατηγικής φθοράς. Έκτοτε, τα Reaper συμμετέχουν καθημερινά σε έναν ακήρυκτο «πόλεμο drone» με το Ιράν, πλήττοντας εκατοντάδες στόχους, από πυραυλικά συστήματα και αποθήκες όπλων μέχρι άλλα ιρανικά drone τύπου Shahed, τα οποία μέχρι πρότινος μονοπωλούσαν τη δημοσιότητα.
Σε αντίθεση με τα βίντεο των ιρανικών Shahed που κυκλοφορούν στα social media, η αμερικανική εκδοχή του πολέμου με drone διαδραματίζεται κυρίως στις οθόνες των επιτελείων, μέσα από συνεχές δορυφορικό feed σε πραγματικό χρόνο προς το Central Command. Οι εικόνες πολλών από τα χτυπήματα που δημοσιοποιεί η CENTCOM στο X (Twitter) προέρχονται από αισθητήρες Reaper, τα οποία αναλαμβάνουν τόσο αναγνώριση όσο και προσβολή στόχων βαθιά μέσα στο ιρανικό έδαφος. Τα MQ‑9, που χειρίζονται πιλότοι από τις ΗΠΑ, έχουν σημειώσει και ένα νέο – μέχρι πρότινος απόρρητο – ορόσημο: εξοπλισμένα πλέον με βόμβες Small Diameter 250 λιβρών με πτυσσόμενα πτερύγια, μπορούν να πλήξουν στόχους πολύ πέρα από το βεληνεκές των πυραύλων Hellfire που έφεραν παραδοσιακά.
Παράλληλα, η κλιμάκωση με το Ιράν έχει αναδείξει τόσο τα πλεονεκτήματα όσο και τα σοβαρά ρίσκα αυτής της στρατηγικής. Σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, περίπου δώδεκα MQ‑9 έχουν χαθεί τις τελευταίες εβδομάδες, είτε καταρρίφθηκαν από ιρανικούς πυραύλους είτε χτυπήθηκαν στο έδαφος, ενώ ένα drone καταρρίφθηκε κατά λάθος από σύμμαχο κράτος του Κόλπου. Κι όμως, η Ουάσινγκτον εξακολουθεί να διατηρεί ταυτόχρονα πάνω από δέκα «τροχιές» (orbits) MQ‑9 πάνω από το Ιράν, σε μια προσπάθεια να περιορίσει τις εκτοξεύσεις βαλλιστικών πυραύλων της Τεχεράνης και να αποδυναμώσει άλλες επιθετικές δυνατότητες.
Drone πάνω από το Ιράν: φθηνή ισχύς ή ακριβό ρίσκο;
Το MQ‑9 Reaper αποτελεί το σύμβολο της εποχής των «πολέμων από απόσταση», με εκατομμύρια ώρες πτήσης πάνω από Ιράκ και Αφγανιστάν όπου εντόπιζε αντάρτες και κατασκευαστές αυτοσχέδιων εκρηκτικών. Με εμβέλεια περίπου 1.150 μίλια, ταχύτητα 230 μιλίων/ώρα, πλήρωμα δύο ατόμων (χειριστής και χειριστής αισθητήρων από το έδαφος) και αυτονομία έως 20 ωρών, το drone μπορεί να «κρέμεται» πάνω από το πεδίο μάχης για να εντοπίσει κινητούς εκτοξευτές και να περιμένει τη στιγμή που θα βγουν από την κάλυψη. Η μικρή τουρμποπρόπ μηχανή είναι σημαντικά πιο αθόρυβη από τους κινητήρες τζετ, ενώ ο φόρτος όπλων του μπορεί να προσαρμοστεί ώστε να μειώνεται ο κίνδυνος «παράπλευρων απωλειών» σε κατοικημένες περιοχές.
Το τίμημα όμως είναι υψηλό και όχι μόνο σε δολάρια. Κάθε MQ‑9 κόστιζε περί τα 16 εκατομμύρια δολάρια στο τέλος της γραμμής παραγωγής, η οποία έκλεισε το 2023 μετά την κατασκευή 575 μονάδων, την ώρα που τα ιρανικά Shahed αποτιμώνται από ειδικούς στις 20.000 έως 50.000 δολάρια ανά drone. Επιπλέον, οι επικριτές του Reaper, ειδικά σε ό,τι αφορά ένα μελλοντικό σενάριο σύγκρουσης με την Κίνα, προειδοποιούν ότι πρόκειται για ένα μη στελθ, αργό και συγκριτικά εύκολο να καταρριφθεί στόχο απέναντι σε προηγμένες αντιαεροπορικές ομπρέλες.
Drone, Ιράν και το μέλλον του Reaper
Η σύγκρουση με το Ιράν, όπως και η αεροεκστρατεία κατά των Χούθι στην Υεμένη πέρυσι, λειτουργεί ως πραγματικό εργαστήριο για το πώς και αν το drone Reaper μπορεί να επιβιώσει σε «ανταγωνιστικό» περιβάλλον. Στην Υεμένη, τουλάχιστον μισή ντουζίνα MQ‑9 καταρρίφθηκαν μέσα σε 53 ημέρες, όταν οι Χούθι αξιοποίησαν ιρανικό αντιαεροπορικό σύστημα που περιπολεί σε μεγάλο ύψος και στη συνέχεια κατευθύνεται στη θερμική υπογραφή των drone – το ίδιο σύστημα, σύμφωνα με στρατιωτικούς αξιωματούχους, απειλεί σήμερα τα αμερικανικά UAV πάνω από το Ιράν. Για να αποτρέψουν την τεχνολογική υποκλοπή, οι Αμερικανοί χειριστές φέρονται να ρίχνουν εσκεμμένα κατεστραμμένα MQ‑9 στο έδαφος ή ακόμη και να τα βομβαρδίζουν ώστε να καταστρέψουν τους ευαίσθητους αισθητήρες.
Παρά τις απώλειες, πολλοί ειδικοί εκτιμούν ότι με αναβαθμίσεις αυτοπροστασίας, όπως συστήματα αντίμετρων κατά πυραύλων, το drone μπορεί να παραμείνει αξιόμαχο και σε πιο επικίνδυνα θέατρα επιχειρήσεων. Η Αεροπορία έχει δοκιμάσει το MQ‑9 σε μεγάλης κλίμακας ασκήσεις όπως τα Valiant Shield στον Ειρηνικό και Red Flag στην Αλάσκα, αναζητώντας νέους ρόλους σε συνεργασία με άλλα όπλα και δυνάμεις. Ωστόσο, η πολιτική ηγεσία του Πενταγώνου πιέζει για σταδιακή απόσυρση έως τα μέσα της επόμενης δεκαετίας, επενδύοντας σε νέα, πιο επιβιώσιμα συστήματα – μια συζήτηση παρόμοια με εκείνη για την τύχη του A‑10 Warthog, που επίσης αποδεικνύεται κάθε φορά πολύ χρήσιμος για να συνταξιοδοτηθεί, σύμφωνα με τη Wall Street Journal.
Σε αυτό το πλαίσιο, το drone πάνω από το Ιράν συμβολίζει μια μεταβατική φάση: από τους «πολέμους κατά της τρομοκρατίας» στις υψηλής έντασης διακρατικές συγκρούσεις, όπου η ίδια πλατφόρμα καλείται να αποδείξει ότι δεν είναι απλώς ένα ακριβό απομεινάρι του παρελθόντος αλλά ένα κρίσιμο εργαλείο σε έναν ολοένα και πιο αυτοματοποιημένο πόλεμο. Και όσο η Τεχεράνη επενδύει σε φθηνά, μαζικά Shahed, η Ουάσινγκτον επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην τεχνολογική υπεροχή και στο πολιτικό – οικονομικό κόστος ενός πολέμου που, παρά τις δηλώσεις περί «σχεδόν ολοκληρωτικής καταστροφής» του Ιράν, μόνο λήξη δεν θυμίζει.
