Ο θάνατος του Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, κατά τη διάρκεια των Αμερικανοϊσραηλινών στρατιωτικών επιχειρήσεων στο Ιράν φέρεται να έχει φέρει τον Βλαντίμιρ Πούτιν σε μια εξαιρετικά δύσκολη θέση, καθώς ένας ιδεολογικός και γεωπολιτικός σύμμαχος εξοντώθηκε με την πλήρη στήριξη ενός άλλου προσδοκώμενου εταίρου: του Αμερικανού προέδρου, Ντόναλντ Τραμπ.
Η Μόσχα είχε ήδη θορυβηθεί από τις αρχές του έτους, όταν αμερικανικές δυνάμεις συνέλαβαν τον πρόεδρο της Βενεζουέλας, Νικολάς Μαδούρο. Τότε, το Κρεμλίνο απέφυγε την οξεία κριτική, θεωρώντας ότι οι κινήσεις του Τραμπ στη Λατινική Αμερική νομιμοποιούν το δικό του δόγμα περί «σφαιρών επιρροής» στην Ουκρανία και την Ευρώπη. Άλλωστε, μια σύλληψη απέχει πολύ από μια δολοφονία.
Η «κόκκινη γραμμή» του Κρεμλίνου
Τα γεγονότα στο Ιράν, όμως, αλλάζουν τα δεδομένα. Η χώρα δεν αποτελεί μόνο μέρος της ρωσικής σφαίρας επιρροής, αλλά και μέλος των BRICS. Αυτή τη φορά, ο Πούτιν δεν συγκρατήθηκε. Σε μήνυμά του προς τον Ιρανό πρόεδρο, Μασούντ Πεζεσκιάν, χαρακτήρισε τη δολοφονία του Χαμενεΐ «κυνική παραβίαση κάθε ηθικού κανόνα και διεθνούς δικαίου».
Ωστόσο, η διατύπωση του Κρεμλίνου ήταν προσεκτική, καθώς απέφυγε την απευθείας επίθεση στον ίδιο τον Τραμπ. Ο ανώτερος συνεργάτης στο Carnegie Russia Eurasia Center, Αλεξάντερ Μπάουνοφ, εξηγεί πως παρά το προφίλ του «ισχυρού άνδρα», ο Πούτιν φαίνεται πως δεν έχει την πολυτέλεια να συγκρουστεί λεκτικά με τον Αμερικανό πρόεδρο, ακόμα κι όταν ο τελευταίος εξοντώνει τους συμμάχους του.
Για δεύτερη φορά φέτος, ο Πούτιν εκτίθεται στα μάτια των συμμάχων του και του «Παγκόσμιου Νότου». Είχε ποντάρει στην ιδιαιτερότητα του Τραμπ, ελπίζοντας σε μια ουσιαστική προσέγγιση με την Ουάσιγκτον. Πλέον, η κριτική προς τις ΗΠΑ ανατίθεται σε «δεύτερους» ρόλους -στο υπουργείο Εξωτερικών και στα κρατικά ΜΜΕ-, καθώς η Μόσχα τρέμει το ενδεχόμενο να προκαλέσει την οργή του Τραμπ.
Μια ανοιχτή αντιπαράθεση θα τίναζε στον αέρα την πολύτιμη «φιλική ουδετερότητα» της Ουάσιγκτον στο μέτωπο της Ουκρανίας και κάθε ελπίδα για άρση των αμερικανικών κυρώσεων.
Η εμμονή του Πούτιν
Η βίαιη ανατροπή και ο θάνατος ενός αρχηγού κράτους δεν είναι απλώς ένα πολιτικό γεγονός για τον Πούτιν, αλλά ένας μόνιμος υπαρξιακός εφιάλτης. Η τύχη του Καντάφι το 2011 ήταν το σημείο καμπής που τον έστρεψε οριστικά κατά της Δύσης. Ο Μπάουνοφ αναφέρει πως, όσον αφορά τον Πούτιν, οι «προδότες» και οι αντιφρονούντες επιτρέπεται να εξοντώνονται, αλλά ένας αρχηγός κράτους -ακόμα και εχθρικού- καλύπτεται από έναν άτυπο κώδικα προστασίας μεταξύ των «αφεντικών».
Το ερώτημα που τον βασανίζει τώρα είναι σαφές: Αν οι διαπραγματεύσεις κορυφής δεν προστατεύουν έναν ηγέτη, τι θα συμβεί στον ίδιο, αν το αποτέλεσμα των παζαριών για την Ουκρανία δεν ικανοποιήσει τον Τραμπ;
Το ρήγμα στο εσωτερικό της Ρωσίας
Η επίθεση του Τραμπ σε ακόμα μία δικτατορία κλονίζει τη στρατηγική του Κρεμλίνου, η οποία βασιζόταν στην ελπίδα μιας «πολιτικής επανάστασης» στη Δύση υπό την ηγεσία του. Παράλληλα, ενισχύει τους σκεπτικιστές εντός της Ρωσίας, που υποστηρίζουν ότι οι ΗΠΑ -με ή χωρίς τον Τραμπ- θα παραμείνουν ορκισμένος εχθρός.
Σε έναν κόσμο όπου παίκτες όπως ο Τραμπ δρουν «εκτός συστήματος», η κλονισμένη νομιμότητα των αυταρχικών καθεστώτων μετατρέπεται σε υπαρξιακή απειλή.
«Σε αυτό το σημείο, η Ρωσία μοιράζεται την ίδια μοίρα με το Ιράν, τη Συρία και τη Βενεζουέλα. Για τον ισχυρό άνδρα του Κρεμλίνου, η πτώση του Χαμενεΐ ή του Μαδούρο δεν είναι απλή γεωπολιτική ήττα· είναι ένας καθρέφτης που του δείχνει το δικό του ευάλωτο πρόσωπο», καταλήγει ο Μπάουνοφ.
