Την Τετάρτη 4 Μαρτίου 2026 οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) ανακοίνωσαν ότι έπληξαν στο ιρακινό Κουρδιστάν εγκαταστάσεις κουρδικών οργανώσεων που χαρακτηρίζουν «εχθρικές» προς την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν. Στην ανακοίνωση αναφέρεται ότι «Βάσεις και αρχηγεία των οργανώσεων Κομάλα και αντιεπαναστατών επλήγησαν με επιτυχία από τρεις πυραύλους που εκτοξεύθηκαν στις 11.00 (ώρα Ιράν)».
Σε αυτό το πλαίσιο, το ιρανικό πλήγμα λειτουργεί ως μήνυμα προς τρία ακροατήρια: προς τις ίδιες τις οργανώσεις (κόστος και αποτροπή), προς την κουρδική περιφερειακή διοίκηση στο Ερμπίλ και τη Βαγδάτη (πίεση να τις περιορίσουν), προς την Ουάσιγκτον (σήμα ότι μια κουρδική «πίσω πόρτα» μπορεί να γίνει πεδίο κλιμάκωσης). Στα τέλη του Φεβρουαρίου εξόριστες αντιπολιτευόμενες οργανώσεις στο Ιράκ ανακοίνωσαν συνασπισμό με στόχο την ανατροπή της Ισλαμικής Δημοκρατίας και, μακροπρόθεσμα, την αυτοδιάθεση.
- PJAK
Το PJAK (Kurdistan Free Life Party) είναι το πιο «διασυνδεδεμένο» υπερεθνικά: το αμερικανικό ΥΠΟΙΚ το 2009 το περιέγραψε ως οργάνωση που λειτουργεί στα σύνορα Ιράκ–Ιράν και το χαρακτήρισε ως ελεγχόμενο από δομές του PKK (KGK/Kongra-Gel), αναφέροντας ως τοποθεσία το όρος Καντίλ στο κυβερνείο Ερμπίλ.
Οι Βρετανοί αναφέρουν επίσης ότι το PJAK έχει βάσεις στα όρη Καντίλ «κοντά στις βάσεις του PKK», ότι δρα στο Ιράν κυρίως υπόγεια μέσω πυρήνων και ότι η εκτίμηση του αριθμού μαχητών ποικίλλει (π.χ. 1.000–2.000 ή έως περίπου 3.000, με σημαντική συμμετοχή γυναικών σε αρκετές εκτιμήσεις).
Αν μετατραπεί η σημερινή κρίση σε «παράθυρο» ευρύτερης ένοπλης δράσης στο δυτικό Ιράν, το PJAK είναι από τα σχήματα με τη μεγαλύτερη εμπειρία σε αντάρτικο συνοριακού τύπου και με τις πιο ώριμες υποδομές (ορεινή γεωγραφία, δίκτυα, διαδρομές).
- PAK
Το Kurdistan Freedom Party (PAK) περιγράφεται ως ιρανική κουρδική αντιπολιτευόμενη/αποσχιστική οργάνωση με βάση στο ιρακινό Κουρδιστάν, με πολιτική και στρατιωτική δράση. Η ίδια βρετανική συγκεντρωτική σημείωση τοποθετεί την ίδρυσή του στο 1991, αναφέρει ως ηγέτη τον Χουσεΐν Γιαζντανπανάχ και αποδίδει στην οργάνωση στόχο για ανεξάρτητο κουρδικό κράτος που θα περιλαμβάνει εδάφη από Ιράν, Ιράκ, Συρία και Τουρκία.
Ως προς μέγεθος, παρατίθεται εκτίμηση για περίπου 1.000 μαχητές (με αναφορά σε παλαιότερη δημόσια δήλωση). Στο επιχειρησιακό πεδίο των τελευταίων ημερών, το Rûdaw σημειώνει ότι το PAK ανακοίνωσε πλήγματα με drone σε βάσεις του στην περιοχή Pirde/Altun Kupri (στον άξονα Ερμπίλ–Κιρκούκ) και σε εγκαταστάσεις στην περιοχή Gomaspan δυτικά του Ερμπίλ.
Το PAK έχει ήδη εμφανιστεί ως «οργάνωση δράσης» με δημόσιους ισχυρισμούς για επιχειρήσεις εντός Ιράν, στο πλαίσιο της εσωτερικής αναταραχής των τελευταίων μηνών, σύμφωνα με ρεπορτάζ του AP.
- Khabat
Η Organization of Iranian Kurdistan Struggle (Khabat) είναι μικρότερη στο δυτικό κοινό αλλά παρούσα στο πεδίο ως ένοπλη ιρανική κουρδική οργάνωση με βάση στο ιρακινό Κουρδιστάν, με ιστορικές μετατοπίσεις (και αναφορές σε ισλαμική-εθνικιστική καταγωγή που μετεξελίσσεται). Σε μια πιθανή «ομπρέλα» συντονισμού, η συμμετοχή της έχει αξία κυρίως για δίκτυα στις μεθοριακές περιοχές και για πολιτικό εύρος εντός του ιρανικού κουρδικού χώρου.
Οι οργανώσεις στο ιρακινό Κουρδιστάν και η σχέση τους
Εδώ υπάρχει ένα κρίσιμο σημείο που συχνά χάνεται: άλλο οι «ιρανικές κουρδικές οργανώσεις σε εξορία στο Ιράκ» και άλλο οι «ιρακινές κουρδικές ένοπλες δομές» (Peshmerga/εσωτερική ασφάλεια), οι οποίες είναι θεσμικά συνδεδεμένες με την αυτόνομη Περιφέρεια του Κουρδιστάν (KRG) και τα κόμματα εξουσίας (KDP/PUK).
Στο ιρακινό Κουρδιστάν, οι Peshmerga δεν αποτελούν έναν πλήρως ενιαίο στρατό. Μελέτες για τη δομή ασφαλείας της KRG αναδεικνύουν ότι υπάρχουν «ολοκληρωμένες» ταξιαρχίες υπό το Υπουργείο Peshmerga (περίπου 40–42 χιλιάδες στις 14 ενσωματωμένες ταξιαρχίες), αλλά και μεγάλα τμήματα δυνάμεων που παραμένουν κομματικά οργανωμένα, με συνολική τάξη μεγέθους κοντά ή και πάνω από 100.000 σε αρκετές αποτιμήσεις.
Αυτό έχει δύο επιπτώσεις για τις ιρανικές κουρδικές οργανώσεις:
- H «φιλοξενία» και ο βαθμός ανοχής τους είναι πολιτικός και όχι τεχνικός, άρα εξαρτάται από ισορροπίες KDP–PUK, σχέσεις Αρμπίλ–Βαγδάτης και, κυρίως, από το ιρανικό βάρος στο Ιράκ.
- Οι ίδιοι οι μηχανισμοί επιβολής (έλεγχος στρατοπέδων, μετακινήσεις, κατάσχεση όπλων) δεν είναι πάντα ομοιόμορφοι στην επικράτεια της KRG.
Το 2023 υπήρξε επίσημη συμφωνία Τεχεράνης–Βαγδάτης για αφοπλισμό και μετεγκατάσταση ιρανικών κουρδικών αντικαθεστωτικών ομάδων από στρατιωτικές βάσεις, με προθεσμίες και υποσχέσεις για ανάπτυξη συνοριοφυλακής. Σε εκείνο το ρεπορτάζ του AP υπογραμμίζεται και κάτι επιπλέον: διαφορετικές ομάδες ευθυγραμμίζονται κατά περίπτωση με τα δύο μεγάλα κόμματα του ιρακινού Κουρδιστάν (KDP στο Ερμπίλ, PUK στη Σουλεϊμανίγια), ενώ μεταξύ τους υπάρχουν ανταγωνισμοί.
Η σημερινή πραγματικότητα δείχνει ότι η συμφωνία εκείνη είτε δεν «έκλεισε» το θέμα, είτε έχει αποδυναμωθεί από την κλιμάκωση του 2026. Το πεδίο των πληγμάτων των τελευταίων ημερών (Κόια, Pirde/Altun Kupri, Gomaspan, Zargwez) περιγράφει ακριβώς μια γεωγραφία στρατοπέδων που υποτίθεται ότι θα ήταν πιο «ελεγχόμενη».
Η νέα ομπρέλα συντονισμού των Ιρανών Κούρδων
Στις 22 Φεβρουαρίου 2026 πέντε βασικά ιρανικά κουρδικά κόμματα ανακοίνωσαν τη δημιουργία της «Coalition of Political Forces of Iranian Kurdistan»: PDKI, PJAK, PAK, Khabat και Komala – Toilers of Kurdistan.
Η σημασία της συμμαχίας είναι διπλή. Πρώτον, επιχειρεί να μειώσει τον χρόνιο κατακερματισμό ενός χώρου με ιστορικά βαθιές διασπάσεις (ιδίως στο «σύμπαν Komala»). Δεύτερον, δημιουργεί «διεύθυνση επαφής» προς ξένους παίκτες, άρα διευκολύνει ακριβώς εκείνο που περιγράφουν Reuters/Newsbeast: συζητήσεις για ρόλο σε μια ευρύτερη στρατηγική αποσταθεροποίησης της ιρανικής ασφάλειας στη δυτική περιφέρεια.
Παράλληλα, η ίδια η ύπαρξη της συμμαχίας ανοίγει ρωγμές στην ευρύτερη ιρανική αντιπολίτευση: το AP καταγράφει δημόσια σύγκρουση με τον Ρεζά Παχλαβί, που κατηγορεί τον κουρδικό συνασπισμό για «αποσχιστικό» προσανατολισμό, ενώ οι Κούρδοι απορρίπτουν τον ισχυρισμό και επιμένουν στη δική τους ατζέντα δικαιωμάτων/αυτοδιάθεσης. Αυτό δεν είναι λεπτομέρεια, επειδή η αποτελεσματικότητα μιας ένοπλης «σφήνας» στο δυτικό Ιράν αυξάνεται όταν υπάρχει πολιτικό αφήγημα που να μην τρομάζει τους μη-κουρδικούς πληθυσμούς και να μην δίνει στο καθεστώς εύκολο «σεπαρατιστικό» πλαίσιο προπαγάνδας.
Γιατί το ιρακινό Κουρδιστάν είναι το κρίσιμο «πίσω μέτωπο»
Η συνοριακή γραμμή Ιράν–Ιράκ δίνει στις ιρανικές κουρδικές οργανώσεις κάτι που δεν μπορούν να κρατήσουν σταθερά μέσα στο Ιράν: βάθος. Οι περισσότερες διατηρούν στρατόπεδα, οικογενειακούς οικισμούς, γραφεία, δίκτυα στρατολόγησης και διαδρομές μετακίνησης σε περιοχές όπως η Κόια (ανατολικά του Αρμπίλ), ο άξονας Πίρντε/Αλτούν Κουπρί και ζώνες της Σουλεϊμανίγια. Από αυτά τα σημεία «πατά» η δυνατότητα να περάσουν ομάδες μικρής κλίμακας, να επιστρέψουν, να ανανεώσουν υλικό και να διατηρήσουν εσωτερικά δίκτυα στο Ροζχελάτ.
Αυτό το πλεονέκτημα είναι και το αδύναμο σημείο τους: η Τεχεράνη μπορεί να χτυπά εκτός συνόρων με κόστος που υπολογίζει ότι είναι διαχειρίσιμο, πιέζοντας παράλληλα Βαγδάτη και Αρμπίλ να περιορίσουν τη δράση τους. Η ύπαρξη προηγούμενων διευθετήσεων για αφοπλισμό ή μετεγκατάσταση ιρανικών αντικαθεστωτικών ομάδων στο Βόρειο Ιράκ δείχνει ότι το Ιράκ έχει κατά καιρούς δεχθεί έντονη ιρανική πίεση στο συγκεκριμένο θέμα. Όταν όμως οι οργανώσεις εκλαμβάνονται ως πιθανή «χρήσιμη» χερσαία συνιστώσα για τρίτους, το πεδίο γίνεται πολύ πιο ασταθές και οι μηχανισμοί ελέγχου στο ιρακινό Κουρδιστάν δυσκολεύονται να κρατήσουν ισορροπία.
Ο συνασπισμός των ιρανικών κουρδικών οργανώσεων ως «διεύθυνση επαφής»
Η αναφορά σου στον πολιτικό συνασπισμό που ανακοινώθηκε στα τέλη Φεβρουαρίου αποκτά εδώ λειτουργική σημασία. Ένας τέτοιος σχηματισμός μειώνει το πρόβλημα του κατακερματισμού και προσφέρει σε εξωτερικούς παίκτες ένα πιο καθαρό πλαίσιο επαφής, χωρίς να χρειάζεται να διαπραγματεύονται ξεχωριστά με πολλαπλές ηγεσίες, διασπάσεις και παράλληλες ατζέντες. Ταυτόχρονα, η ίδια κίνηση εκθέτει τις οργανώσεις σε μεγαλύτερη πίεση από την Τεχεράνη, επειδή μοιάζει λιγότερο με «διάσπαρτη» αντιπολίτευση και περισσότερο με δομή που θα μπορούσε να περάσει από την πολιτική διακήρυξη σε επιχειρησιακό συντονισμό.
Σε επίπεδο πολιτικής νομιμοποίησης, ο συνασπισμός δεν αρκεί από μόνος του. Το καθεστώς θα επιχειρήσει να τον «κλειδώσει» στο αφήγημα της «απόσχισης», ενώ τμήματα της υπόλοιπης ιρανικής αντιπολίτευσης συχνά αντιμετωπίζουν την κουρδική ατζέντα με καχυποψία. Αυτό μετρά, επειδή μια κουρδική ένοπλη κινητικότητα στο δυτικό Ιράν θα είναι πιο βιώσιμη όταν συνοδεύεται από πολιτικό αφήγημα που δεν απομονώνει τους Κούρδους από τους υπόλοιπους πληθυσμούς της χώρας.
Πόσο ρεαλιστική είναι μια χερσαία κουρδική εμπλοκή στο δυτικό Ιράν
Με τα σημερινά δεδομένα, το πιο ρεαλιστικό σενάριο δεν είναι μια «μετωπική» κατάληψη μεγάλων πόλεων. Είναι μια κλιμάκωση χαμηλής έως μεσαίας έντασης, με επιχειρήσεις παρενόχλησης, ενέδρες, σαμποτάζ, επιλεκτικά χτυπήματα σε υποδομές ασφαλείας και προσπάθεια να «απλωθεί» το Ιράν σε πολλαπλά σημεία, ώστε να ανεβεί το κόστος εσωτερικής ασφάλειας για τους Φρουρούς και τα σώματα καταστολής.
Οι δυνατότητες υπάρχουν: γνώση εδάφους και πληθυσμού, ορεινή γεωγραφία που ευνοεί μικρές μονάδες, προϋπάρχοντα δίκτυα υποστήριξης, εμπειρία σε συνοριακού τύπου αντάρτικο. Οι περιορισμοί όμως είναι εξίσου σαφείς: εξάρτηση από «ασφαλές βάθος» στο Ιράκ που μπορεί να χτυπηθεί, πολιτική πίεση προς την KRG, έντονη ιρανική αντικατασκοπεία, κίνδυνος διείσδυσης, προβλήματα ενιαίας διοίκησης λόγω διασπάσεων, και ένα πρακτικό ζήτημα που κρίνει τα πάντα: χωρίς σταθερή αεροπορική κάλυψη ή ισχυρή αντιαεροπορική προστασία, κάθε συγκέντρωση δυνάμεων ή υλικού γίνεται ευάλωτη.
Από αυτή τη σκοπιά, τα ιρανικά πλήγματα στο ιρακινό Κουρδιστάν «δένουν» οργανικά με το σενάριο που περιγράφουν τα δημοσιεύματα: αν πράγματι υπήρχε συζήτηση για ενίσχυση ή προετοιμασία κουρδικών σχημάτων, η Τεχεράνη έχει κίνητρο να χτυπήσει νωρίς, πριν δημιουργηθεί επιχειρησιακός ρυθμός και πριν «δέσουν» οι δίαυλοι υποστήριξης.
Εκτίμηση για συμμετοχή Κούρδων από Συρία ή Τουρκία
Η πιθανότητα συμμετοχής από Συρία ή Τουρκία δεν είναι μηδενική, αλλά έχει σαφή όρια και υψηλό πολιτικό κόστος.
Στην Τουρκία, ο βασικός μηχανισμός που θα μπορούσε να τροφοδοτήσει ανθρώπινο δυναμικό ή τεχνογνωσία είναι το οικοσύστημα του PKK και των παρακλαδιών του, που ιστορικά συνδέεται και με το PJAK. Μια ορατή, οργανωμένη μεταφορά δυνάμεων προς ιρανικό θέατρο θα ενεργοποιούσε άμεσα την Άγκυρα, θα άνοιγε χώρο για διασυνοριακή κλιμάκωση στο βόρειο Ιράκ και θα έβαζε σε πίεση κάθε αμερικανικό σχεδιασμό που χρειάζεται την Τουρκία «ήρεμη». Πιο πιθανό είναι ένα σενάριο χαμηλού αποτυπώματος: μεμονωμένοι εθελοντές, εκπαιδευτές, διαμεσολάβηση δικτύων, όχι μαζική μετακίνηση που θα φαίνεται.
Στη Συρία, οι δυνάμεις των Κούρδων έχουν διαφορετική προτεραιότητα: διατήρηση ελέγχου και επιβίωση μέσα σε ένα πολύπλοκο τρίγωνο Δαμασκού, Τουρκίας και αμερικανικής παρουσίας. Μια ανοιχτή εμπλοκή στο Ιράν θα ρίσκαρε να «ανάψει» νέο γύρο πίεσης από την Άγκυρα και να ανοίξει μέτωπα που δεν αντέχονται επιχειρησιακά. Ρεαλιστικότερη είναι η έμμεση συμβολή σε τεχνογνωσία και δικτυώσεις, παρά μια καθαρή μεταφορά μονάδων.
Το κρίσιμο ερώτημα από εδώ και πέρα δεν είναι μόνο αν οι ιρανικές κουρδικές οργανώσεις διαθέτουν την πρόθεση να κλιμακώσουν, αλλά αν διαθέτουν τον χώρο, τον χρόνο και την υποστήριξη για να το κάνουν. Η συνέχιση ή μη των ιρανικών πληγμάτων στο ιρακινό Κουρδιστάν θα δείξει αν η Τεχεράνη αντιμετωπίζει αυτές τις οργανώσεις ως περιορισμένη συνοριακή ενόχληση ή ως δυνητικό χερσαίο μοχλό πίεσης με ευρύτερο γεωπολιτικό ρόλο. Εξίσου αποκαλυπτική θα είναι η στάση της Βαγδάτης και της κουρδικής περιφερειακής διοίκησης στο Βόρειο Ιράκ: όσο περισσότερο περιορίζεται η ελευθερία κινήσεων, ο οπλισμός και η χωροταξική ασφάλεια των οργανώσεων, τόσο δυσκολότερο θα γίνεται να μετατραπεί η πολιτική τους σύγκλιση σε πραγματική επιχειρησιακή απειλή.
Στο ίδιο πλαίσιο, καθοριστικό στοιχείο θα είναι το αν ο πρόσφατος συνασπισμός των ιρανικών κουρδικών δυνάμεων θα μείνει στο επίπεδο της κοινής πολιτικής διακήρυξης ή αν θα αποκτήσει χαρακτηριστικά ενιαίου μηχανισμού συντονισμού, με κοινή αντίληψη στόχων, γραμμές ανεφοδιασμού και λειτουργική κατανομή ρόλων. Εκεί ακριβώς θα φανεί και η βαρύτητα κάθε εξωτερικής υποστήριξης: όχι από τις δηλώσεις, αλλά από την ανθεκτικότητα των δικτύων τους, την ικανότητά τους να απορροφούν πλήγματα και την επιχειρησιακή τους συνοχή στο πεδίο.
