Η Ευρώπη είχε οραματιστεί ένα «υπερ-μαχητικό» νέας γενιάς που θα ανταγωνιζόταν τα πιο προηγμένα αμερικανικά, κινεζικά και ρωσικά αεροσκάφη, όμως το φιλόδοξο πρόγραμμα FCAS εξελίσσεται σε σύμβολο διάσπασης και δυσλειτουργίας. Σήμερα, αντί για ενιαία ευρωπαϊκή ισχύ στον αέρα, το έργο βυθίζεται σε εταιρικές κόντρες και διακρατικές αντιπαλότητες, απειλώντας να αφήσει την ήπειρο πίσω στην κούρσα των stealth αεροσκαφών.
Το FCAS (Future Combat Air System) παρουσιάστηκε ως η κοινή απάντηση Γαλλίας, Γερμανίας και Ισπανίας στην ανάγκη για ένα μαχητικό αιχμής, ικανό να επιχειρεί σε περιβάλλοντα έντονης αεράμυνας και να ενσωματώνει προηγμένα συστήματα δικτύωσης και αισθητήρων. Το 2019, οι τρεις χώρες έστησαν μια εντυπωσιακή σκηνή με ένα ομοίωμα stealth μαχητικού, υποσχόμενες ότι η Ευρώπη δεν θα εξαρτάται για πάντα από αμερικανικά F-35 και άλλες πλατφόρμες. Ωστόσο, λίγα χρόνια μετά, το φιλόδοξο αεροσκάφος παραμένει περισσότερο φάντασμα παρά πραγματικότητα, με χρονοδιαγράμματα να θολώνουν και το πολιτικό κεφάλαιο να φθείρεται.
Το μαχητικό που έγινε πεδίο μάχης
Πίσω από τις κλειστές πόρτες, το νέο μαχητικό έχει μετατραπεί σε πεδίο μάχης μεταξύ βιομηχανικών κολοσσών και κυβερνήσεων. Η γαλλική Dassault και η Airbus, που έχει ισχυρή γερμανική παρουσία, συγκρούονται για το ποιος θα έχει τον ηγετικό ρόλο στην ανάπτυξη του αεροσκάφους και των κρίσιμων τεχνολογιών του. Αυτή η διαμάχη τροφοδοτεί αντίστοιχες εντάσεις ανάμεσα στο Παρίσι και το Βερολίνο, με κάθε πλευρά να φοβάται ότι θα βγει χαμένη σε τεχνογνωσία, θέσεις εργασίας και βιομηχανική ισχύ.
Η Γαλλία, με ισχυρή παράδοση στην ανεξάρτητη ανάπτυξη μαχητικών όπως το Rafale, επιμένει σε σαφή ρόλο πρωτοκαθεδρίας. Η Γερμανία, από την άλλη, δεν θέλει να περιοριστεί σε «δευτεραγωνιστικό» ρόλο σε ένα πρόγραμμα που χρηματοδοτεί με δισεκατομμύρια και θεωρεί κρίσιμο για την αναγέννηση της δικής της αεροναυπηγικής βιομηχανίας. Εν μέσω όλων αυτών, η Ισπανία προσπαθεί να διασφαλίσει ότι δεν θα μείνει θεατής σε ένα έργο όπου το μέλλον των δικών της αμυντικών εταιρειών κρίνεται από αποφάσεις Παρισιού και Βερολίνου.
Μαχητικό-σύμβολο της ευρωπαϊκής διάσπασης
Το πρόγραμμα του νέου αεροσκάφους δεν είναι απλώς ένα ακόμη αμυντικό έργο· είναι καθρέφτης των στρατηγικών αδυναμιών της Ευρώπης. Η ήπειρος διαθέτει πολλαπλά, παράλληλα προγράμματα μαχητικών και αεροσκαφών, από το FCAS μέχρι το βρετανικό-led Tempest, με αποτέλεσμα διάσπαση πόρων, επικαλύψεις και περιορισμένες οικονομίες κλίμακας. Η εικόνα ενός «φαντάσματος» stealth μαχητικού που παρουσιάστηκε με τυμπανοκρουσίες, αλλά τώρα βαλτώνει, υπονομεύει τις προσπάθειες για στρατηγική αυτονομία σε μια περίοδο που οι γεωπολιτικές απειλές πολλαπλασιάζονται, σύμφωνα με τη Wall Street Journal.
Οι συνεργασίες οξύνονται αντί να ωριμάζουν, καθώς η έλλειψη εμπιστοσύνης μεταξύ των εταίρων δυσκολεύει την κατανομή εργασιών και την κοινή χρηματοδότηση. Για τους επικριτές, το FCAS έχει γίνει παράδειγμα του πώς η Ευρώπη «δεν παίρνει αρκετή αξία» από τα χρήματα που επενδύει στην άμυνα, ακριβώς επειδή αφήνει τις εθνικές και εταιρικές αντιπαλότητες να υπονομεύουν το κοινό όραμα για ένα ενιαίο μαχητικό επόμενης γενιάς. Σε μια εποχή που τα stealth αεροσκάφη καθορίζουν την ισορροπία ισχύος στους αιθέρες, η ήπειρος ρισκάρει να δει το δικό της μεγάλο στοίχημα να εξαφανίζεται σαν… φάντασμα στον ορίζοντα.
