Στην επιστολή του προς την Κοινοβουλευτική Ομάδα της Νέας Δημοκρατίας για τη συνταγματική αναθεώρηση, την περασμένη Δευτέρα, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης έθεσε, μεταξύ άλλων, και το ζήτημα της κατοχύρωσης της δημοσιονομικής σταθερότητας στον καταστατικό νόμο του κράτους.
Όπως ανέφερε, η ολοκληρωμένη πρόταση της Ν.Δ. θα κατατεθεί τον Μάρτιο, αφού προηγουμένως οι βουλευτές του κόμματος αποστείλουν τις παρατηρήσεις τους, ώστε τον Απρίλιο να ξεκινήσει η σχετική κοινοβουλευτική διαδικασία.
Χατζηδάκης: «Εγγύηση για τις επόμενες γενιές»
Σε ομιλία του την επόμενη ημέρα, σε εκδήλωση του Ελληνογερμανικού Επιμελητηρίου, ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Κωστής Χατζηδάκης υπογράμμισε ότι «η πρόταση της Νέας Δημοκρατίας για ρήτρα δημοσιονομικής σταθερότητας στο Σύνταγμα είναι μια εγγύηση για τις επόμενες γενιές».
Ο κ. Χατζηδάκης παρέπεμψε στη σχετική πρόβλεψη του γερμανικού Συντάγματος, σημειώνοντας:
«Διερωτώμαι, λοιπόν, πώς μια πρόβλεψη που υπάρχει στο Σύνταγμα της ισχυρότερης οικονομικά χώρας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, θα μπορούσε να απορριφθεί από το ελληνικό πολιτικό σύστημα».
Τόνισε, επίσης, ότι η δημοσιονομική σταθερότητα αποτελεί θεμέλιο για επενδύσεις, θέσεις εργασίας και ανάπτυξη, προειδοποιώντας πως διαφορετικά η χώρα κινδυνεύει να επιστρέψει στα δεδομένα της προηγούμενης δεκαετίας.
Το «φρένο χρέους» της Γερμανίας (Schuldenbremse)
Η Γερμανία αποτελεί το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα συνταγματικής κατοχύρωσης της δημοσιονομικής ισορροπίας.
Το 2009 καθιέρωσε τη ρήτρα των διαρθρωτικά ισοσκελισμένων προϋπολογισμών, γνωστή ως «φρένο χρέους» (Schuldenbremse), αντικαθιστώντας προηγούμενη διάταξη που επέτρεπε νέο δανεισμό για δημόσιες επενδύσεις.
Στόχος ήταν η μείωση του χρέους, το οποίο είχε φτάσει στο 80% του ΑΕΠ μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008-2009.
Οι κανόνες του άρθρου 115 και η ευελιξία σε ύφεση
Το άρθρο 115 του γερμανικού Συντάγματος προβλέπει ότι ο ομοσπονδιακός προϋπολογισμός δεν μπορεί να εμφανίζει διαρθρωτικό έλλειμμα μεγαλύτερο από 0,35% του ΑΕΠ.
Η αναφορά στο διαρθρωτικό έλλειμμα προσφέρει ευελιξία σε περιόδους ύφεσης, όταν το πραγματικό έλλειμμα μπορεί να ξεπερνά το όριο, ενώ σε περιόδους ανάπτυξης απαιτούνται πλεονάσματα.
Εξαιρέσεις σε έκτακτες ανάγκες και ειδικά ταμεία
Η ρήτρα μπορεί να ανασταλεί σε περιπτώσεις φυσικών καταστροφών ή έκτακτων καταστάσεων, όπως συνέβη κατά την πανδημία του κορονοϊού το 2020.
Παράλληλα, τα τελευταία χρόνια τροποποιήθηκε ώστε να επιτραπούν ελλείμματα για ειδικούς σκοπούς, όπως:
- το ταμείο αμυντικών δαπανών ύψους 100 δισ. ευρώ το 2022
- νέο ταμείο υποδομών 500 δισ. ευρώ μετά τις εκλογές του 2025
Ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς επικαλέστηκε τον πόλεμο στην Ουκρανία και τη μεταβολή της στάσης των ΗΠΑ ως λόγους για τις αλλαγές.
Ευρωπαϊκό πλαίσιο και Fiscal Compact
Το γερμανικό μοντέλο συνδέεται και με τους δημοσιονομικούς κανόνες της Ευρωζώνης, όπως το Σύμφωνο Σταθερότητας και το Fiscal Compact, που προβλέπει ότι το διαρθρωτικό έλλειμμα δεν πρέπει να υπερβαίνει το 0,5% του ΑΕΠ, όταν το χρέος δεν βρίσκεται σαφώς κάτω από το 60%.
Η συνταγματική κατοχύρωση της σταθερότητας θεωρείται ότι ενισχύει την αξιοπιστία της οικονομικής πολιτικής και περιορίζει την εφαρμογή επεκτατικών πολιτικών που θα οδηγούσαν σε μη βιώσιμο χρέος.
Μείωση του χρέους σε Γερμανία και Ελβετία
Στην πράξη, το χρέος της Γερμανίας μειώθηκε σταθερά μετά το 2011, υποχωρώντας στο 60% του ΑΕΠ το 2019.
Αντίστοιχα, η Ελβετία, που εισήγαγε παρόμοια ρήτρα το 2003, είδε το χρέος της να μειώνεται στο 37% του ΑΕΠ το 2025, από 58% το 2003.
Η Γερμανία διαθέτει σήμερα το χαμηλότερο χρέος μεταξύ των μεγάλων οικονομιών, με τις ΗΠΑ να ξεπερνούν το 120%, τη Γαλλία να πλησιάζει το 120% και την Ιαπωνία να κινείται κοντά στο 240%.
